Księga I, Rozdział 25
Że Bóg nie jest w żadnym rodzaju
Z tego wynika koniecznie, że Bóg nie jest w żadnym rodzaju.
Wszystko bowiem, co jest w jakimś rodzaju, ma coś w sobie, przez co naturę rodzajową oznacza się w jakimś gatunku, niczego bowiem nie ma w rodzaju, co by nie było w jakimś jego gatunku. To zaś w Bogu nie jest możliwym, jak to wykazano (R. poprz.). Zatem jest niemożliwym, by Bóg był w jakimś rodzaju.
Dalej. Jeśli Bóg jest w rodzaju, albo jest w rodzaju przypadłości, albo w rodzaju substancji. Nie jest w rodzaju przypadłości, gdyż przypadłość nie może być pierwszym bytem i pierwszą przyczyną. Nie może także być w rodzaju substancji, substancja bowiem, która jest rodzajem, nie jest samym bytem, inaczej każda substancja byłaby swoim bytem, i tak nie byłaby spowodowana przez coś innego, to zaś jest niemożliwym, jak wynika z tego, co powiedziano (R. XIII). Bóg zaś jest samym bytem (R. XXII). Zatem nie jest w żadnym rodzaju.
Oprócz tego. Cokolwiek jest w rodzaju, różni się co do bytu od innych rzeczy, które są w tym samym rodzaju, inaczej nie orzekałoby się rodzaju o wielu rzeczach. Wszystkie zaś rzeczy należące do tego samego rodzaju, muszą się schodzić w treści rodzaju dlatego, że rodzaj orzeka się o wszystkich odnośnie do tego, czym coś jest. Każdy więc byt czegoś istniejącego w rodzaju, jest poza treścią rodzaju. To zaś w Bogu jest niemożliwym (R. poprz.). Zatem Bóg nie jest w rodzaju.
Oprócz tego. Każda rzecz ustanawia się w rodzaju przez naturę jej treści, rodzaj bowiem orzeka się o tym, czym coś jest. Lecz treść Boga jest samym Jego bytem (R. XXII). Według tego zaś nie ustanawia się rzeczy w rodzaju, tak bowiem byt byłby rodzajem, oznaczającym sam byt. Pozostaje więc, że Bóg nie jest w rodzaju.
To zaś, że byt nie może być rodzajem, udowadnia Filozof w ten sposób. Gdyby byt był rodzajem, musiałoby się znaleźć jakąś różnicę, przez którą ograniczałby się do gatunku. Żadna zaś różnica nie uczestniczy w rodzaju, mianowicie w ten sposób, by rodzaj był w pojęciu różnicy, albowiem w ten sposób rodzaj zachodziłby dwa razy w definicji gatunku, lecz różnica musi być poza tym, co się rozumie w pojęciu rodzaju. Nie może zaś być niczego poza tym, co się rozumie przez byt, jeśli byt należy do pojęcia tych rzeczy, o których się orzeka. I w ten sposób nie może go ograniczyć żadna różnica. Pozostaje więc, że byt nie jest rodzajem. Stąd więc wynika konieczny wniosek, że Bóg nie jest w rodzaju.
Widać z tego także, że nie można Boga zdefiniować. Każda bowiem definicja składa się z rodzaju i różnicy.
Widać także, że nie można Go udowodnić inaczej jak przez skutek, gdyż początkiem dowodzenia jest definicja tego, czego się dowodzi.
Może się zaś komuś wydawać, że choć imię substancji we właściwym znaczeniu nie może być odpowiednim dla Boga, albowiem Bóg nie jest podłożem dla przypadłości, jednak może być dla Boga odpowiednia rzecz oznaczona przez imię i w ten sposób jest w rodzaju substancji. Substancja bowiem jest bytem sama przez się, że zaś to jest właściwością Boga, jasnym jest z tego, iż udowodniono, że nie jest On przypadłością.
Lecz na to należy odpowiedzieć, z tego co powiedziano, że w definicji substancji nie ma: byt sam przez się. Z tego bowiem, że się mówi byt, nie mogłaby być rodzajem, gdyż udowodniono już, że byt nie może być rodzajem. Podobnie także nie mogłaby być rodzajem z tego, że się mówi: sam przez się. Wydaje się bowiem, że to tylko wprowadza pojęcie przeczenia; mówi się bowiem: byt sam przez się z tego, że nie jest w czymś innym, a to jest czystym przeczeniem. A ono nie może stanowić pojęcia rodzaju, gdyż w ten sposób rodzaj nie mówiłby, czym rzecz jest, lecz czym nie jest. Musi się więc pojęcie substancji rozumieć w ten sposób, że substancja jest rzeczą, której odpowiada byt nie w podmiocie; imię zaś rzeczy nadaje się od treści, jak na przykład imię bytu od być; i w ten sposób rozumie się w pojęciu substancji to, że posiada treść, której odpowiada byt nie w czymś drugim. To zaś dla Boga nie jest odpowiednim, nie ma bowiem treści innej jak swój byt. Pozostaje więc, że w żaden sposób Bóg nie jest w rodzaju substancji. I w ten sposób nie jest też w żadnym innym rodzaju, skoro wykazano (R. XXIII), że nie jest w rodzaju przypadłości.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.