Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 27

Że Bóg nie jest formą jakiegoś ciała

Wykazawszy, że Bóg nie jest bytem wszystkich rzeczy, można podobnie okazać, że Bóg nie jest formą jakiejś rzeczy.

Byt boży bowiem nie może być bytem jakiejś treści, która nie jest swoim bytem, jak pokazano (R. XII). To zaś, co jest samym bytem bożym, nie jest niczym innym, jak Bóg. Jest więc niemożliwym, by Bóg był formą czegoś innego.

Co więcej. Forma ciała nie jest samym bytem, lecz początkiem bytowania. Bóg zaś jest samym bytem. Zatem Bóg nie jest formą ciała.

Również. Z połączenia formy i materii, wynika coś złożonego, co jest całem ze względu na materię i formę. Części zaś są w możności ze względu na całość. W Bogu zaś nie ma żadnej możności (R. XVI). Niemożliwym jest więc, by Bóg był formą złączoną z jakąś rzeczą.

Oprócz tego. Co ma byt samo przez się jest znamienitsze od tego co ma byt w drugim. Każda zaś forma jakiegoś ciała ma byt w drugim. Skoro więc Bóg jest bytem najznamienitszym, jako pierwsza przyczyna bytowania (R. XIII), nie może być czyjąś formą.

Oprócz tego. To samo można wykazać z wieczności ruchu, w sposób następujący (porówn. R. XIII, XX). Jeśli Bóg jest formą czegoś, co może się poruszać, skoro On sam jest pierwszym poruszającym, to co złożone, będzie się samo poruszać. Lecz to, co samo się porusza, może się poruszać i nie poruszać. Więc jest w nim jedno i drugie. Tego rodzaju zaś rzecz nie ma sama ze siebie nieustawalności ruchu. Musi się więc ponad samym poruszającym przyjąć inne pierwsze poruszające, które by mu udzieliło wieczności ruchu. I w ten sposób Bóg, który jest pierwszym poruszającym, nie jest formą ciała, poruszającego siebie samo.

Ten bieg myśli jest pożytecznym dla tych, którzy przyjmują wieczność ruchu. Gdyby się tego nie przyjęło, można dojść do tego samego wniosku z regularności ruchu nieba, jak bowiem poruszające samo siebie może spoczywać i poruszać się, tak może się poruszać szybciej i wolniej. Konieczność więc jednostajności ruchu nieba zależy od jakiegoś wyższego początku, zupełnie nieruchomego, który nie jest częścią ciała poruszającego siebie samo, jakby jakaś jego forma.

Z tą zaś prawdą zgadza się powaga Pisma św. Powiedziano bowiem w (Ps 8, 2): wyniosła się wielmożność Twoja nad niebiosa, Boże i (Hi 11, 8-9): Wyższy jest niż niebo, a cóż uczynisz? Dłuższa niźli ziemia miara jego, a głębsza niż morze.

Tak więc staje się bezpodstawnym błąd pogan, którzy mówili, że Bóg jest duszą nieba, albo także duszą całego świata. I stąd bronili błędu bałwochwalstwa, mówiąc, że cały świat jest Bogiem, nie ze względu na ciało, lecz ze względu na duszę, tak jak człowieka nazywa się mądrym, nie ze względu na ciało, lecz ze względu na duszę, a przyjąwszy to, uważali, że z tego wypływa, iż słusznie oddaje się cześć boską światu i jego częściom. Mówi także Komentator w XI Metaph., że to spowodowało błąd mędrców ludu Zabiów, to znaczy pogan, że mianowicie przyjmowali, iż Bóg jest formą nieba.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.