Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 28

O doskonałości Bożej

Chociaż te rzeczy, które istnieją i żyją, są doskonalsze od tych, które tylko istnieją, to jednak Bóg, który nie jest czym innym, jak tylko Swoim bytem, jest bytem powszechnie doskonałym. I mówię powszechnie doskonałym, to jest takim, któremu nie brak znamienitości żadnego rodzaju.

Każda rzecz posiada wszelką znamienitość odpowiednio do swego bytu, mądrość bowiem nie dałaby człowiekowi żadnej znamienitości, gdyby przez nią nie był mądry, i podobnie co do innych rzeczy. Tak więc odpowiednio do sposobu, w jaki rzecz posiada byt, posiada swój sposób w znamienitości, albowiem o rzeczy według tego, jak jej byt ogranicza się do jakiegoś szczególnego sposobu znamienitości, większego lub mniejszego, mówi się odpowiednio do tego, że jest bardziej lub mniej znamienitą. Jeśli więc istnieje rzecz jakaś, która posiada całą moc bytu, nie może brakować jej żadnej doskonałości, która jest właściwością jakiejkolwiek rzeczy. Lecz rzeczy, która jest własnym swoim bytem, odpowiada byt według całej potęgi istnienia; jak na przykład, gdyby istniała oddzielnie jakaś białość, nie mogłoby jej brakować niczego z przymiotów białości; jakiejś białej rzeczy bowiem brak czegoś z przymiotów białości z powodu niedoskonałości przyjmującego białość, który ją przyjmuje według swego sposobu i może nie według całej możności białości. Bóg więc, który jest swoim bytem, jak tego dowiedziono powyżej, ma byt według całej mocy samego bytu. Nie może Mu więc brakować jakiejś znamienitości, która jest przymiotem jakiejkolwiek rzeczy.

Jak zaś każda znamienitość i doskonałość jest w rzeczy o tyle, o ile ona istnieje, tak każdy brak jest w niej, o ile ta rzecz w pewien sposób nie istnieje. Bóg zaś, jak posiada byt całkowicie, tak niebyt odsuwa się od Niego całkowicie; w miarę bowiem, jak rzecz jakaś ma byt, oddala się od niebytu. Wszelki brak jest więc od Boga usunięty. Jest On tedy powszechnie doskonały.

Te rzeczy zaś, które tylko istnieją, nie są niedoskonałe z powodu niedoskonałości samego absolutnego bytu, nie posiadają bowiem bytu według całej swej możności, lecz uczestniczą w bycie w pewien szczególny i bardzo niedoskonały sposób.

Tak samo. Wszelką rzecz niedoskonałą musi poprzedzać coś doskonałego, nasienie bowiem jest od zwierzęcia lub rośliny. Musi zatem pierwszy byt być najdoskonalszym. Wykazano zaś, że Bóg jest pierwszym bytem. Jest On więc najdoskonalszy.

Oprócz tego. Każda rzecz jest doskonała, o ile jest w czynie, a niedoskonała, o ile jest w możności z pozbawieniem czynu. To więc, co w żaden sposób nie jest w możności, lecz jest czystym czynem, musi być najdoskonalsze. Takim zaś jest Bóg. Zatem jest najdoskonalszy.

Oprócz tego. Każda rzecz działa tylko o ile jest w czynie. Działanie zatem idzie za sposobem czynu w działającym. Niemożliwym więc jest, by skutek, który się wywodzi przez czynność, był znamienitszym w czynie niż czyn działającego; jest jednak możliwym, by czyn skutku był mniej doskonałym od czynu przyczyny działającej, dlatego, że czynność może być osłabioną ze strony tego, ku czemu zmierza. W rodzaju zaś przyczyny sprawczej dochodzi się w końcu do jednej przyczyny, którą się zwie Bogiem, jak to widać z tego co powiedziano, od którego pochodzą wszystkie rzeczy, jak się to później wykaże. Cokolwiek więc istnieje czynnie w jakiejkolwiek innej rzeczy, musi się znajdować w Bogu w sposób o wiele znakomitszy, niż w owej rzeczy, jednak nie naodwrót. Zatem Bóg jest najdoskonalszy.

Podobnie. W każdym rodzaju istnieje coś najdoskonalszego w owym rodzaju, i w stosunku do tego mierzy się wszystkie rzeczy należące do owego rodzaju; przez nie bowiem okazuje się ta rzecz mniej lub więcej doskonałą, która do miary swego rodzaju bardziej lub mniej się zbliża: jak się mówi, że białe jest miarą dla wszystkich barw, a cnotliwy dla wszystkich ludzi. Tym zaś co jest miarą wszystkich bytów, nie może być nic innego jak Bóg, który jest swoim bytem. Nie brak Mu więc żadnej doskonałości, które są właściwością jakichkolwiek rzeczy; inaczej nie byłby powszechną miarą wszystkiego.

Stąd, gdy Mojżesz prosił, by mógł ujrzeć oblicze czyli chwałę Boga, otrzymał odpowiedź od Pana: Ja wszystko dobre Tobie pokażę, jak powiedziano w (Wj 33, 19), dając przez to do zrozumienia, że w Nim jest pełnia dobroci. Także Dionizy w V rozdziale De divinis nominibus mówi: Bóg nie istnieje w jakiś szczególny sposób, lecz bezwzględnie i nieograniczenie przyjął i uprzednio objął w sobie byt cały. Należy jednak wiedzieć, że jeśli chodzi o znaczenie imienia odnośnie do jego pochodzenia, nie można właściwie Bogu przypisywać doskonałości. Wydaje się bowiem, że co nie jest uczynione (factum), to nie może być doskonałe (perfectum). Lecz ponieważ wszystko co się dzieje, wyprowadzone jest z możności do czynu i z niebytu do bytu, gdy zostało uczynione, tedy słusznie mówi się, że jest doskonałym, jakoby całkowicie uczynionym, (totaliter factum), gdy możność jest całkowicie sprowadzona do czynu, tak, że nic nie zatrzymuje z niebytu, lecz ma byt zupełny. Przez pewne rozciągnięcie zaś imienia nazywa się doskonałym nie tylko to, co stając się dochodzi do pełnego czynu, lecz także to, co jest w pełnym czynie, a nie jest bynajmniej uczynione. I w tym znaczeniu mówimy, że Bóg jest doskonałym, według słów (Mt 5, 48): Bądźcie doskonali jako i Ojciec wasz niebieski doskonałym jest.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.