Księga I, Rozdział 29
O podobieństwie stworzeń
Z powyższych roztrząsań można rozważyć, w jaki sposób może lub nie może znajdować się w rzeczach podobieństwo do Boga.
Skutki bowiem nie dorównujące przyczynom, nie schodzą się z nimi w imieniu i pojęciu, musi się jednak znaleźć wśród nich pewne podobieństwo, gdyż należy to do natury czynności, by czynnik sprawiał coś podobnego do siebie, skoro każda rzecz działa o tyle, o ile jest w czynie. Stąd forma skutku znajduje się nieco w przyczynie przewyższającej, lecz według pewnego sposobu i innego pojęcia, dla którego to powodu nazywa się ona przyczyną różnoznaczną. Słońce bowiem w niższych ciałach powoduje ciepło, działając, o ile jest w czynie, stąd musi ciepło zrodzone przez słońce, otrzymać pewne podobieństwo do czynnej mocy słońca, która powoduje ciepło w tych niższych ciałach, i dla której nazywa się słońce ciepłem, chociaż nie w tym samym znaczeniu. I w ten sposób mówi się, że słońce jest nieco podobne do wszystkich tych rzeczy, do których skutki swoje skutecznie wprowadza; różni się jednak znowu od nich wszystkich, o ile tego rodzaju skutki posiadają ciepło itd., nie w ten sposób, w który się znajduje w słońcu. W ten sposób także i Bóg udziela rzeczom wszystkich doskonałości, a przez to jest też podobny do wszystkich i równocześnie różny.
Stąd też pochodzi, że Pismo święte czasami wspomina o podobieństwie między Nim a stworzeniem, jak na przykład, gdy mówi w (Rdz 1, 26): Uczyńmy człowieka na wyobrażenie i na podobieństwo nasze: czasem zaś zaprzecza się podobieństwa według słów (Iz 40, 18): Komuż tedy podobnym uczyniliście Boga albo co mu za obraz postawicie? i w (Ps 83, 2): Boże, któż będzie podobien Tobie?
Z tym dowodzeniem jest w zgodzie Dionizy, który mówi w IX rozdziale De divinis nominibus: Te same rzeczy są podobne do Boga i niepodobne; podobne mianowicie, co do naśladowania Tego, którego doskonale naśladować nie można, a które w nich się przydarza, niepodobne zaś, o ile skutki nie dorównują swym przyczynom.
Co się zaś tyczy tego podobieństwa, stosowniej się mówi, że stworzenie jest podobne do Boga, niż naodwrót. Podobnym bowiem do czegoś nazywa się to, co posiada jego przymioty lub formę. Ponieważ więc to, co w Bogu jest doskonale, znajduje się w innych rzeczach przez pewne niedoskonałe uczestnictwo, to, odnośnie do czego się rozważa podobieństwo, jest w Bogu wprost, w stworzeniu jednak nie. I tak stworzenie posiada to, co jest Boga, stąd mówi się słusznie, że jest podobne do Boga. Nie można zaś tak powiedzieć, że Bóg posiada to, co jest stworzenia. Stąd też niestosownie się mówi, że Bóg jest podobny do stworzenia; jak też nie mówimy, że człowiek jest podobny do swego obrazu, chociaż słusznie się twierdzi, że jego obraz jest podobny do Niego.
O wiele mniej jeszcze właściwie mówi się, że Bóg upodabnia się do stworzenia. Upodabnianie bowiem oznacza dążenie do podobieństwa, stąd jest mu właściwym, by otrzymywało od drugiego to, przez co jest podobne. Stworzenie zaś od Boga otrzymuje swe podobieństwo do Niego, a nie naodwrót. Zatem nie Bóg upodabnia się do stworzenia, lecz raczej naodwrót.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.