Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 30

Jakie imiona można orzekać o Bogu

Z tego co powiedziano, można rozważać, co o Bogu można powiedzieć i czego nie można powiedzieć, oraz co mówi się tylko o Nim, a co także o Nim i o innych rzeczach.

Skoro bowiem musi się w Bogu znajdować wszelka doskonałość stworzenia, lecz w inny, znamienitszy sposób, jakiekolwiek z tych imion które oznaczają absolutnie doskonałość, bez niedoskonałości, orzekają się o Bogu i o innych rzeczach, jak na przykład dobroć, mądrość, byt i tym podobne. Imię zaś jakiekolwiek, które wyraża tego rodzaju doskonałości sposobem właściwym stworzeniom, może być powiedziane o Bogu tylko przez podobieństwo i przenośnie, przez którą to co należy do jednej rzeczy, zwykło się stosować do drugiej, jak na przykład nazywa się człowieka kamieniem dla twardości rozumu. Tego rodzaju zaś imiona nadaje się dla oznaczenia gatunku rzeczy stworzonej, jak człowiek i kamień; do każdego bowiem gatunku przynależy odpowiedni sposób doskonałości i bytu. Podobnie też wszystkie imiona oznaczające właściwości rzeczy, które są spowodowane przez właściwe początki gatunków, można orzekać o Bogu tylko przenośnie. Te zaś, które wyrażają tego rodzaju doskonałości wraz ze sposobem wyższości, który jest właściwy Bogu, orzeka się jedynie o Bogu, jak na przykład najwyższe dobro, pierwszy byt, i inne tym podobne.

Mówię zaś, że niektóre z powyższych imion wnoszą pojęcie doskonałości bez braku, odnośnie do tego, na oznaczenie czego imię nadano; odnośnie bowiem do sposobu oznaczania, jest każde imię niedoskonałe. Imieniem bowiem wyrażamy rzecz w ten sposób, w jaki ją pojmujemy umysłem. Umysł nasz zaś, czerpiąc początek poznania od zmysłów, nie wychodzi ponad ów sposób, który się znajduje w rzeczach zmysłowych, w których co innego jest forma, a co innego to, co ma formę, z powodu złożenia formy i materii. Forma zaś znajduje się w tych rzeczach wprawdzie prosta, lecz niedoskonała, mianowicie nie bytująca sama przez się. To zaś, co ma formę, znajduje się wprawdzie jako istniejące samo przez się, lecz nie jest ono pojedyncze, owszem, ma złożenie. Stąd cokolwiek umysł nasz oznacza jako istniejące samo przez się, oznacza to konkretnie; co zaś jako pojedyncze, oznacza to nie jako że jest, lecz jako czym jest. I w ten sposób w każdym imieniu, które wypowiadamy, znajduje się niedoskonałość co do sposobu oznaczania, a ta Bogu nie jest właściwą, chociaż rzecz oznaczana jest właściwą Bogu w jakiś znamienity sposób, jak to widać w imieniu dobroci i dobrego; dobroć bowiem oznacza coś nie sposobem istnienia substancjalnego, dobre zaś jako coś konkretnego. I odnośnie do tego, żadnego imienia nie nadaje się Bogu właściwie, lecz tylko odnośnie do tego, na oznaczenie czego się imię nadaje. Tego rodzaju zaś imiona, można, jak mówi Dionizy, orzekać o Bogu i twierdząco i przecząco; twierdząco mianowicie z powodu znaczenia imienia, przecząco zaś z powodu sposobu oznaczania.

Sposób zaś znamienitości, w który znajdują się w Bogu powyższe doskonałości, można oznaczać nadanymi przez nas imionami, tylko albo przez przeczenie, jak na przykład, gdy mówimy, że Bóg jest wieczny lub nieskończony, albo także przez stosunek Jego do innych rzeczy, jak na przykład, gdy się mówi pierwsza przyczyna lub najwyższe dobro. Nie możemy bowiem rozumieć o Bogu czym jest, ale czym nie jest i w jakim stosunku są inne rzeczy do Niego, jak wynika z tego co powiedziano powyżej.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.