Księga I, Rozdział 32
Że o Bogu i o innych rzeczach nie orzeka się niczego jednoznacznie
Z tego, co powiedziano, widać, że o Bogu i o innych rzeczach nie można niczego orzekać jednoznacznie.
Skutek bowiem, który nie przyjmuje formy co do rodzaju podobnej do tej, przez którą czynnik działa, nie może otrzymać imienia wziętego od tej formy, według jednoznacznego orzekania; nie mówi się bowiem jednoznacznie ciepły o ogniu zrodzonym przez słońce i o słońcu. Formy rzeczy zaś, których Bóg jest przyczyną, nie dosięgają do rodzaju mocy bożej, skoro częściowo i poszczególnie przyjmują to, co znajduje się w Bogu pojedynczo i powszechnie. Jest więc jasnym, że nie można niczego powiedzieć jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Co więcej. Jeśli jakiś skutek dosięga rodzaju przyczyny, może nastąpić jednoznaczne orzekanie o imieniu, tylko o ile przyjmuje formę tę samą co do rodzaju, według tego samego sposobu bytowania; nie mówi się bowiem jednoznacznie dom w sztuce i w materii, dlatego, że forma domu ma w obydwu różny byt. Inne zaś rzeczy, nawet gdyby otrzymały zupełnie tę samą formę, jednak nie otrzymują jej według tego samego sposobu bytowania, nie ma bowiem w Bogu niczego, co by nie było samym bytem bożym, jak to widać z tego, co powiedziano powyżej; a to w innych rzeczach się nie przydarza. Jest zatem niemożliwym, by orzekano coś jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Oprócz tego. Wszystko co się orzeka jednoznacznie o wielu rzeczach, jest to albo rodzaj albo gatunek, albo różnica, albo przypadłość czyli swoista właściwość. O Bogu zaś nie orzeka się niczego jako rodzaju, ani różnicy, jak wykazano powyżej, a zatem nie orzeka się też jako definicji, ani nawet gatunku, który się składa z rodzaju i różnicy. Nic też nie może być u Niego przypadłością, jak udowodniono powyżej; i w ten sposób nie orzeka się o Bogu niczego jako przypadłości ani swoistej właściwości; swoista właściwość bowiem należy do rodzaju przypadłości. Wynika więc z tego, że się niczego nie orzeka jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Również. Co się orzeka o wielu rzeczach jednoznacznie, jest bardziej pojedyncze od którejkolwiek z tych rzeczy, przynajmniej pojęciowo. Od Boga zaś nie może nic być bardziej pojedynczego, ani rzeczowo ani pojęciowo. Zatem nie orzeka się niczego jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Oprócz tego. Wszystko co się orzeka o wielu rzeczach jednoznacznie, przez uczestnictwo jest właściwością każdej z tych rzeczy, o której się ją orzeka. Mówi się bowiem, że gatunek uczestniczy w rodzaju, a osobnik w gatunku. O Bogu zaś nie mówi się nic przez uczestnictwo; wszystko bowiem w czym się uczestniczy, jest ograniczone do sposobu tej rzeczy, w której się uczestniczy i w ten sposób jest ono posiadane częściowo, a nie według wszelkiego sposobu doskonałości. Nie można więc orzekać niczego jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Dalej. Pewnym jest, że tego, co się orzeka o niektórych rzeczach w odniesieniu do pierwej i później, nie orzeka się jednoznacznie, pierwsze zawarte jest bowiem w definicji późniejszego, jak na przykład substancja w definicji przypadłości, o ile jest bytem. Jeśliby się więc orzekało jednoznacznie byt o substancji i przypadłości, musiałoby się także kłaść substancję w definicji bytu, o ile się go orzeka o substancji. A jest jasnym, że to jest niemożliwym. Nic zaś nie orzeka się o Bogu i o innych rzeczach w tym samym porządku, ale odnośnie do pierwej i później, skoro o Bogu orzeka się wszystko istotnościowo, nazywa się Go bowiem bytem, jako samą istotnością, i dobrym, jako samą dobrocią, inne rzeczy zaś orzeka się sposobem uczestnictwa, jak na przykład Sokratesa nazywa się człowiekiem nie dlatego, że jest samym człowieczeństwem, lecz dlatego, że ma człowieczeństwo. Niemożliwym więc jest orzekać coś jednoznacznie o Bogu i o innych rzeczach.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.