Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 34

Że te rzeczy, które się orzeka o Bogu i o stworzeniach, orzeka się analogicznie

Tak więc wynika z tego co powiedziano, że tego, co się orzeka o Bogu i o innych rzeczach, nie orzeka się ani jednoznacznie, ani różnoznacznie, lecz analogicznie, to znaczy według porządku lub stosunku do czegoś jednego. A to zachodzi dwojako. Jednym sposobem, gdy wiele rzeczy ma stosunek do czegoś jednego; jak na przykład w stosunku do jednego zdrowia nazywa się zdrowym zwierzę, jako jego podmiot, lekarstwo jako jego przyczynę, pożywanie jako zachowanie, mocz jako znak. Drugim sposobem, gdy w dwóch rzeczach rozważa się porządek lub wzgląd nie do czegoś innego, lecz do jednej z nich; jak na przykład mówi się byt o substancji i przypadłości odnośnie do tego, że przypadłość ma stosunek do substancji, a nie odnośnie do tego, że substancja i przypadłość odnoszą się do czegoś trzeciego. Tego rodzaju zaś imion nie orzeka się o Bogu i o innych rzeczach analogicznie według pierwszego sposobu, gdyż musiałoby się przyjąć coś od Boga pierwszego, lecz drugim sposobem.

W tego rodzaju zaś analogicznym orzekaniu zwraca się czasem uwagę na to samo co do imienia i co do rzeczy, czasem zaś nie na to samo. Porządek bowiem imienia idzie za porządkiem poznania, gdyż jest znakiem pojęcia umysłowego. Gdy więc znajduje się, że to co jest pierwsze rzeczowo, jest także pierwszym w poznaniu, znajduje się to samo jako pierwsze i odnośnie do znaczenia imienia i odnośnie do natury rzeczy; jak na przykład substancja jest pierwszą od przypadłości i natury, o ile substancja jest przyczyną przypadłości, a w poznaniu, o ile się kładzie substancję w definicji przypadłości. I dlatego mówi się byt pierwej o substancji niż o przypadłości, zarówno co do natury rzeczy, jak i znaczenia imienia. Gdy zaś to, co jest pierwszym odnośnie do natury, jest późniejszym odnośnie do poznania, wtedy w rzeczach analogicznych nie jest ten sam stosunek odnośnie do rzeczy i odnośnie do znaczenia imienia; jak na przykład moc uzdrawiająca, która jest w środkach uzdrawiających, jest z natury pierwej od zdrowia, które jest w zwierzęciu, jak przyczyna od skutku; lecz ponieważ tę moc poznajemy przez skutek, dlatego także nazywamy ze skutku. I dlatego uzdrawiające jest pierwej w porządku rzeczowym, lecz zwierzę nazywa się pierwej zdrowym odnośnie do znaczenia imienia. Tak więc, ponieważ dochodzimy do poznania Boga z innych rzeczy, rzeczywistość imion orzekanych o Bogu i o innych rzeczach, jest pierwej w Bogu, odpowiednio do Jego sposobu, lecz znaczenie imienia jest w Nim później. Dlatego się mówi, że nazywamy Boga z Jego skutków.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.