Księga I, Rozdział 45
Że rozumienie Boga jest Jego istotnością
Z tego, że Bóg jest istotą rozumną, wynika, iż Jego rozumienie jest Jego istotnością.
Rozumienie bowiem jest czynem rozumiejącego, w nim istniejącym, nie przechodzącym na coś drugiego zewnętrznego, tak jak ogrzewanie przechodzi na przedmiot ogrzewany; rzecz rozumiana bowiem nie doznaje niczego przez to, że się ją rozumie, lecz doskonali się rozumiejący. Cokolwiek zaś jest w Bogu, jest istotnością bożą. Rozumienie więc Boga jest istotnością bożą i bytem bożym i samym Bogiem, Bóg bowiem jest swoją istotnością i swoim bytem.
Oprócz tego. Rozumienie przyrównuje się do rzeczy rozumianej, jak byt do istotności. Lecz byt boży jest Jego istotnością, jak to udowodniono powyżej. Zatem i rozumienie boże jest Jego rozumem. Rozum boży zaś jest istotnością Boga, inaczej byłby dla Boga przypadłością. Musi więc rozumienie boże być Jego istotnością.
Dalej. Czyn drugi jest doskonalszy od czynu pierwszego, tak jak rozważanie jest doskonalsze od wiedzy. Wiedza zaś lub rozum Boga jest samą Jego istotnością, jeśli jest istotą rozumną, jak to wykazano, skoro żadna doskonałość nie jest Mu właściwą przez uczestnictwo, lecz przez istotność, jak widać z tego, co powiedziano powyżej. Jeśli więc Jego rozważanie nie jest Jego istotnością, będzie istnieć coś szlachetniejszego i doskonalszego od Jego istotności. I tak nie będzie u kresu doskonałości i dobroci. Stąd nie będzie pierwszym.
Dalej. Rozumienie jest czynem rozumiejącego. Jeśli więc Bóg rozumny nie jest swoim rozumieniem, musi się do niego przyrównywać jak możność do czynu. I tak będzie w Bogu możność i czyn. A to jest niemożliwe, jak to udowodniono powyżej.
Podobnie. Każda substancja istnieje dla swego działania. Jeśli więc działanie Boga jest inne niż substancja boża, cel jej będzie czymś innym od Niego. I tak Bóg nie będzie swoją dobrocią, skoro dobro każdej rzeczy jest jej celem.
Jeśli zaś rozumienie Boga jest Jego bytem, musi Jego rozumienie być pojedyncze, wieczne i niezmienne i istniejące tylko w czynie i wszystkim innym, co udowodniono o bycie bożym. Zatem Bóg nie jest rozumnym w możności, ani też nie zaczyna czegoś rozumieć na nowo, ani nie ma żadnej zmiany czy też złożenia, gdy rozumie.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.