Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 51

Powody do badania jakim sposobem wielość rzeczy rozumianych istnieje w umyśle bożym

By wielość rzeczy rozumianych nie wprowadziła złożenia do umysłu bożego, należy zbadać, w jaki sposób te rzeczy, które Bóg rozumie są mnogie.

Nie można jednak w ten sposób rozumieć tej wielości, jakoby wiele rzeczy rozumianych miało w Bogu byt odrębny. Te bowiem rzeczy rozumiane byłyby albo tym samym co istotność boża; i tak przyjmowałoby się jakąś wielość w istotności bożej, co powyżej wielokrotnie się odrzuciło. Albo też byłyby dodane do istotności bożej, i tak istniałaby w Bogu jakaś przypadłość, a wykazaliśmy powyżej, że to jest niemożliwe.

Nie można też twierdzić, że tego rodzaju formy rozumowe istnieją same przez się, co jak się zdaje przyjął Platon, celem uniknięcia powyższej niemożliwości, wprowadzając idee. Formy bowiem rzeczy naturalnych nie mogą istnieć bez materii, gdyż się ich też nie rozumie bez materii.

A gdyby się to nawet przyjęło, nie wystarczyłoby to, by przyjąć, że Bóg rozumie wiele rzeczy. Skoro bowiem powyższe formy są poza istotnością Boga, jeśliby bez nich Bóg nie mógł rozumieć wielości rzeczy, co jest potrzebne do doskonałości Jego umysłu, wynikałoby stąd, że Jego doskonałość zależałaby od czegoś innego co do rozumienia, a co za tym idzie, także co do bytowania, skoro Jego byt jest jego rozumieniem. Powyżej zaś wykazano, że rzecz się ma przeciwnie.

Podobnie. Skoro w Nim tkwi przyczyna wszystkiego co istnieje poza Jego istotnością, jak to się wykaże poniżej, jeśli powyższe formy są poza Bogiem, muszą mieć w Nim swą przyczynę. On Sam jest zaś przyczyną rzeczy Swoim umysłem, jak to się okaże poniżej. Aby zatem tego rodzaju formy poznawcze mogły istnieć, wymaga się uprzednio w porządku natury, by Bóg je rozumiał. Bóg więc rozumie wielość, nie przez to, że mnogie rzeczy zrozumiałe istnieją same w sobie poza Nim.

Dalej. Rzecz zrozumiała w czynie jest rozumem w czynie, jak też i przedmiot zmysłowy w czynie jest zmysłem w czynie. O ile zaś rzecz rozumiana odróżnia się od rozumu, o tyle jedno i drugie jest w możności, jak to także widać w zmyśle; ani bowiem wzrok nie widzi w czynie, ani rzecz widziana nie jest widzianą w czynie, jeżeli wzrok nie otrzyma formy od idei przedmiotu widzialnego, by w ten sposób powstało coś jednego ze wzroku i przedmiotu widzianego. Jeśli więc przedmioty, które Bóg rozumie są poza Jego rozumem, wynika stąd, że Jego rozum jest w możności, a podobnie i przedmioty, które On rozumie. I w ten sposób będzie potrzebował czegoś sprowadzającego Go do czynu. To zaś jest niemożliwe, gdyż to by znaczyło, że istnieje ono pierwej od Niego.

Oprócz tego. Rzecz rozumiana musi być w rozumiejącym. Nie wystarczy więc przyjąć form rzeczy istniejących same przez się poza umysłem bożym do tego, by Bóg rozumiał wielość rzeczy, lecz muszą być one w samym umyśle bożym.

Okazuje się z tych samych argumentów, że nie można przyjąć, by wielość powyższych rzeczy rozumianych była w jakimś innym umyśle, prócz umysłu Boga, czy duszy, czy anioła czy inteligencji.

Tak bowiem umysł boży, odnośnie do jakiegoś swego działania zależałby od jakiegoś późniejszego umysłu. A to też jest niemożliwe.

Podobnie też jak rzeczy istniejące same przez się pochodzą od Boga, tak i te rzeczy, które istnieją w rzeczach. Stąd i do bytu powyższych przedmiotów zrozumiałych w jakimś z późniejszych rozumów wymaga się uprzednio rozumienia bożego, przez które Bóg jest przyczyną.

Wynikałoby także, że umysł boży jest w możności, skoro to co rozumie, nie jest z Nim złączone.

Podobnie też, jak każda rzecz ma swój własny byt, tak ma też swoje własne działanie. Nie może się więc zdarzyć, by dlatego, że jakiś umysł jest usposobiony do działania, inny wykonywał działanie umysłowe, lecz sam ów umysł, w którym znajduje się skłonność; podobnie jak każda rzecz istnieje przez swoją istotność, a nie przez istotność drugiego. Przez to więc, że wiele rzeczy rozumianych jest w jakimś drugim umyśle, nie staje się możliwym, by pierwszy umysł rozumiał wielość.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.