Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 53

Rozwiązanie powyższej wątpliwości

Powyższą wątpliwość można łatwo rozwiązać, jeśli się pilnie rozważy, jak rzeczy zrozumiałe istnieją w umyśle.

Aby zaś przejść od naszego umysłu do poznania umysłu bożego, o ile to jest możliwe, należy rozważyć, że rzecz zewnętrzna, którą rozumiemy, nie istnieje w naszym umyśle według własnej natury, lecz w naszym umyśle musi być jej idea, przez którą umysł przechodzi w czyn. Istniejąc zaś w czynie przez tego rodzaju ideę, jako przez własną formę, umysł rzecz samą rozumie. Jednak nie w ten sposób, by owo rozumienie było czynnością przechodzącą w rzecz rozumianą, jak na przykład ogrzewanie przechodzi w ciało ogrzewane, lecz pozostaje w rozumiejącym; stoi ono jednak w stosunku do rzeczy, którą się rozumie, przez to, że powyższa idea, która jest początkiem czynności umysłowej, jako forma jest podobizną tej rzeczy.

Ponadto należy rozważyć, że umysł otrzymawszy formę od idei rzeczy, rozumiejąc, tworzy w sobie samym pewien obraz umysłowy rzeczy rozumianej, który jest naturą tej rzeczy i którą oznacza definicja. I to jest konieczne, dlatego, że umysł rozumie tak samo rzecz nieobecną jak obecną, i w tym zgadza się z umysłem wyobraźnia, umysł jednak ma to w wyższym stopniu dlatego, że rozumie także rzecz jako oderwaną od warunków materialnych, bez których rzecz ta w przyrodzie nie istnieje; to by zaś być nie mogło, gdyby umysł sobie nie tworzył powyższego podmiotu obrazu umysłowego.

Ten zaś zrozumiany obraz umysłowy, będąc niejako kresem działania umysłowego, jest odmienny od idei poznawczej, która umysł wprawia w czyn, a którą należy uważać za początek działania umysłowego; chociaż jedno i drugie jest podobizną rzeczy rozumianej. Stąd bowiem, że idea poznawcza, która jest formą umysłu i początkiem rozumienia, jest podobizną rzeczy zewnętrznej, wynika, że umysł tworzy obraz umysłowy podobny do tej rzeczy, ponieważ, jakim coś jest, takie rzeczy sprawia. A z tego, że zrozumiany obraz umysłowy jest podobny do jakiejś rzeczy, wynika, że umysł, tworząc taki obraz, rozumie rzecz ową.

Umysł boży zaś nie rozumie przez żadną inną ideę, jak przez Swoją istotność, jak to powyżej powiedziano. Jednak Jego istotność jest podobizną wszystkich rzeczy. Z tego więc wynika, że pojęcie umysłu bożego, jako rozumiejącego Samego siebie, które jest Jego Słowem, jest nie tylko podobizną samego Boga rozumianego, lecz także wszystkich tych rzeczy, których podobizną jest istotność boża. Tak więc przez jedną ideę poznawczą, którą jest istotność boża i przez jeden zrozumiany obraz umysłowy, którym jest Słowo Boże, może Bóg wiele rzeczy rozumieć.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.