Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 55

Że Bóg rozumie wszystko równocześnie

Z tego wynika dalej, że Bóg rozumie wszystko równocześnie.

Umysł nasz bowiem nie może wielu rzeczy rozumieć czynnie równocześnie, gdyż, skoro umysł w czynie jest rzeczą rozumianą w czynie (III de Anima), gdyby rozumiał w czynie wiele rzeczy od razu, wynikałoby, że umysł równocześnie jest mnogi odnośnie do jednego rodzaju, a to jest niemożliwe. Mówię zaś odnośnie do jednego rodzaju, gdyż nic nie przeszkadza, by ten sam podmiot otrzymywał formę od różnych form różnych rodzajów, jak na przykład to samo ciało ma kształt i barwę. Idee zaś poznawcze, od których umysł otrzymuje formę na to, by ona w czynie się stała zrozumiałą, są wszystkie jednego rodzaju, mają bowiem jeden sposób bytowania odnośnie do bytu umysłowego, chociaż te rzeczy, których one są ideami, nie schodzą się w jednej naturze bytu; stąd nie są one też między sobą przeciwnymi tak jak są przeciwnymi rzeczy, które są poza duszą. Stąd pochodzi, że gdy się bierze pod uwagę jakieś mnogie rzeczy złączone w jakikolwiek sposób, rozumie się je równocześnie, równocześnie bowiem rozumie się całą ciągłość, nie część po części i podobnie rozumie się równocześnie zdanie, a nie najpierw podmiot a potem orzeczenie, ponieważ poznaje się wszystkie części według jednego gatunku całości.

Z tego więc można przyjąć, że wszystkie różnorodne rzeczy, które poznaje się w jednym gatunku, można rozumieć równocześnie. Wszystko zaś co Bóg poznaje, poznaje jedną ideą, którą jest Jego istotność (R. XLVI). Wszystko więc może rozumieć równocześnie.

Podobnie. Zdolność poznawcza nie poznaje czegoś w czynie, jeśli nie ma obrazu umysłowego, stąd czasami nie wyobrażamy sobie czynnie fantazmatów przechowywanych w wyobraźni, ponieważ nie zwraca się na nie uwagi, pożądanie bowiem pobudza do czynu inne władze, w tych, którzy działają przez wolę. Wielu więc rzeczy, na które równocześnie uwagi się nie zwraca, nie oglądamy równocześnie. Te zaś rzeczy, które trzeba objąć jednym czynem umysłu, muszą być rozumiane równocześnie, kto bowiem rozważa porównanie dwóch rzeczy, kieruje uwagę na obydwa, i obydwa równocześnie ogląda.

Wszystko zaś co jest w wiedzy bożej, musi podpadać pod jeden czyn umysłu. Bóg bowiem chce widzieć Swą istotność doskonale. A to znaczy widzieć ją według całej jej mocy, pod którą zawierają się wszystkie rzeczy. Bóg zatem, widząc Swą istotność, patrzy na wszystko równocześnie.

Co więcej. Niemożliwym jest, by umysł rozważający wiele rzeczy kolejno miał tylko jedno działanie, skoro bowiem działania różnią się według przedmiotów, musi być innym działanie umysłu, którym będzie rozważał pierwsze, a inne to, którym będzie rozważał drugie. Umysł boży zaś ma jedno działanie, którym jest Jego istotność, jak to powyżej udowodniono (R. XLV). Zatem nie rozważa w następstwie, lecz równocześnie wszystko, co poznaje.

Dalej. Nie można rozumieć następstwa bez czasu, ani czasu bez ruchu, skoro czas jest miarą ruchu według pierwej i później (IV Physic.). Jest zaś niemożliwym, by w Bogu był ruch jakiś, jak można widzieć z tego, co powiedziano powyżej (R. XIII). Nie ma więc żadnego następstwa w rozważaniu bożym. I tak rozważa równocześnie wszystko, co poznaje.

Tak samo. Rozumienie Boga jest samym Jego bytem, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (R. XLV). W bycie zaś bożym nie ma pierwej i później, lecz jest wszystko równocześnie, jak wykazano powyżej (R. XV). Zatem i w rozważaniu bożym nie ma pierwej i później, lecz rozumie wszystko równocześnie.

Oprócz tego. Wszelki umysł rozumiejący jedną rzecz po drugiej, rozumie czasem w możności a czasem w czynie; gdy bowiem rozumie pierwsze w czynie, rozumie drugie w możności. Umysł boży zaś nie jest nigdy w możności, lecz zawsze rozumie w czynie (R. XVI). Nie rozumie więc rzeczy w następstwie, lecz rozumie wszystko równocześnie.

Tej prawdzie przyświadcza też Pismo św., powiedziano bowiem (Jk 1, 17), że: u Boga nie masz odmiany ani zaćmienia przemiany.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.