Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 56

Że poznanie Boga nie jest habitualne

Z tego co powiedziano, widać, że poznanie Boga nie jest habitualne.

Gdziekolwiek bowiem jest poznanie habitualne, nie poznaje się wszystkiego równocześnie, lecz niektóre rzeczy poznaje się czynnie, inne poznaje się habitualnie. Bóg zaś poznaje wszystko równocześnie czynnie, jak tego dowiedziono (R. poprz.). Nie ma w Nim więc poznania habitualnego.

Oprócz tego. Kto ma poznanie habitualne a nie używa go, ten jest w pewien sposób w możności, w inny jednak sposób niż przed poznaniem. Wykazano zaś, że umysł boży w żaden sposób nie jest w możności (R. XLV). W żaden więc sposób nie ma w Nim poznania habitualnego.

Dalej. Dla każdego umysłu poznającego coś habitualnie istotność jego jest czymś innym od jego działania umysłowego, którym jest samo rozważanie; umysłowi bowiem, poznającemu habitualnie brak działania, a istotności mu brakować nie może. W Bogu zaś istotność Boga jest Jego działaniem, jak powyżej wykazano (tamże). Nie ma więc w Jego umyśle poznania habitualnego.

Również. Umysł poznający tylko habitualnie nie jest w swej ostatecznej doskonałości, stąd się też przyjmuje, że szczęście które jest najlepsze ze wszystkiego, nie jest czymś habitualnym, tylko czynnym. Jeśli więc Bóg poznaje habitualnie przez swą substancję, to biorąc odnośnie do Jego substancji, nie będzie powszechnie szczęśliwy. A wykazano powyżej (R. XXVIII) coś przeciwnego.

Co więcej. Wykazano (R. XLVI), że rozumie On przez Swą istotność, a nie przez jakieś idee poznawcze dodane do istotności. Wszelki zaś umysł rozumie habitualnie przez jakieś idee, stan bowiem habitualny jest albo jakąś jakby habitualnością umysłu do przyjęcia idei poznawczych, przez które staje się umysł czynnie rozumiejącym; albo jest uporządkowanym zbiorem samych idei istniejących w umyśle, nie na sposób zupełnego czynu, lecz sposobem pośrednim między możnością a czynem. Nie ma w Nim zatem wiedzy habitualnej.

Oprócz tego. Uzdolnienie habitualne jest pewną jakością. Bogu zaś nie można przypisywać ani jakości ani jakiejś przypadłości, jak to powyżej udowodniono (R. XXIII). Nie jest zatem właściwością Boga poznanie habitualne.

Ponieważ zaś usposobienie, przez które ktoś czy to rozważa tylko habitualnie, czy chce, czy działa, przyrównuje się do usposobienia śpiącego, stąd pochodzi, że Dawid, by usunąć od Boga usposobienie habitualne, mówi: Oto się nie zdrzymnie, ani zaśnie, który strzeże Izraela (Ps 121, 4). Stąd też mówi (Syr 23, 28): Oczy Pańskie daleko są jaśniejsze nad słońce, Słońce bowiem zawsze czynnie świeci.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.