Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 58

Że Bóg nie poznaje składając i rozdzielając

W ten sam sposób można wykazać, że umysł boży nie poznaje sposobem umysłu składającego i rozdzielającego.

Poznaje bowiem wszystko, poznając swoją istotność (rozdział 46). Istotności zaś swojej nie poznaje składając i rozdzielając, poznaje Siebie Samego bowiem takim, jakim jest, nie ma zaś w Nim żadnego złożenia (rozdział 18). Nie poznaje On więc sposobem umysłu składającego i rozdzielającego.

Dalej. Te rzeczy, które umysł składa i rozdziela, z natury są do tego przeznaczone, by je umysł rozważał oddzielnie, nie byłoby bowiem potrzeba składania i rozdzielania, gdyby w tym samym, że się o kimś pojmuje czym jest, poznawało się, co w nim jest, lub czego w nim nie ma. Jeśliby więc Bóg rozumiał sposobem umysłu składającego i rozdzielającego, wynikałoby, że rozważa wszystko nie jednym wejrzeniem, lecz każdą rzecz z osobna. A dowiedziono powyżej (rozdział 55), że jest przeciwnie.

Co więcej. In Bogu nie może być pierwej i później. Składanie zaś i rozdzielanie jest późniejsze od rozważania tego czym coś jest, co jest jego początkiem. W działaniu więc umysłu bożego nie może być składania i rozdzielania.

Również. Właściwym przedmiotem umysłu jest czym coś jest, stąd odnośnie do tego umysł się nie myli, chyba przypadłościowo, co do składania zaś i rozdzielania, myli się, jak i zmysł co do własnych przedmiotów jest zawsze prawdziwy, myli się jednak co do innych. W umyśle zaś bożym nie ma nic przypadłościowego, lecz tylko to, co istnieje samo przez się (rozdział 23). Nie ma zatem w umyśle bożym składania i rozdzielania, lecz tylko proste ujęcie rzeczy.

Co więcej. Złożenie zdania utworzonego przez umysł składający i rozdzielający istnieje w samym umyśle, nie w rzeczy, która jest poza duszą. Jeśli więc umysł boży sądzi o rzeczach sposobem umysłu składającego i rozdzielającego, będzie sam umysł złożony. A to jest niemożliwe, jak widać z tego, co powyżej powiedziano (rozdział 18).

Podobnie. Umysł składający i rozdzielający sądzi o różnych rzeczach za pomocą różnych złożeń, złożenie bowiem umysłu nie wychodzi poza złożenie terminów; stąd tym złożeniem, którym umysł sądzi, że człowiek jest zwierzęciem, nie rozsądza, że trójkąt jest figurą. Składanie zaś i rozdzielanie jest pewnym działaniem umysłu. Jeśli więc Bóg rozważa rzeczy składając i rozdzielając, wynika stąd, że Jego rozumienie nie jest tylko jednym, lecz mnogim. I tak Jego istotność nie będzie tylko jedną, skoro Jego działanie umysłowe jest Jego istotnością, jak to wykazano powyżej (rozdział 45).

Nie możemy jednak z tego powodu powiedzieć, że nie zna zdań. Jego istotność bowiem, skoro jest jedna i pojedyncza, jest wzorem wszystkiego, co wielorakie i złożone. I tak Bóg poznaje przez Nią wszelką wielość i złożenie, zarówno rzeczowe jak i pojęciowe.

Zgadza się z tym także powaga Pisma św. Powiedziano bowiem (Iz 55, 8): albowiem myśli moje, nie myśli wasze. A jednak powiedziano w (Ps 94, 11): Pan zna myśli człowiecze, które oczywiście postępują składaniem i rozdzielaniem. Mówi także Dionizy: Mądrość więc boża poznając Siebie Samą, poznaje wszystko, i materialne rzeczy niematerialnie i podzielne rzeczy niepodzielnie, a wielość w jedności.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.