Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 59

Że się nie wyklucza, by Bóg poznawał prawdę zdań

Z tego jasno się okazuje, że choć poznanie umysłu bożego nie jest takim, jakie ma umysł składający i rozdzielający, nie wyklucza się jednak, by poznawał prawdę, która, według Filozofa, odnosi się tylko do składania i rozdzielania umysłu.

Skoro bowiem prawdą umysłu jest zrównanie umysłu i rzeczy, odnośnie do tego, że umysł mówi, że jest to, co jest, i że nie ma tego, czego nie ma, prawda w umyśle należy do tego, co umysł mówi, a nie do czynności, przez którą to mówi. Nie wymaga się bowiem do prawdy umysłu, by samo rozumienie zrównało się z rzeczą, skoro czasem jest materialna, rozumienie zaś niematerialne, lecz to, co umysł poznając orzeka i poznaje, musi się równać rzeczy, aby mianowicie tak było w rzeczywistości, jak to orzeka umysł. Bóg zaś Swym pojedynczym rozumieniem, w którym nie ma składania i rozdzielania, poznaje nie tylko treści rzeczy, lecz także zdania, jak to okazano (rozdział poprzedni). I tak to, co umysł boży stwierdza poznając, jest złożenie i rozdzielanie. Nie wyklucza się więc, by Bóg poznawał prawdę zdań z powodu Swojej pojedynczości.

Co więcej. Gdy się mówi, albo rozumie, że coś jest niezłożone, rzecz ta niezłożona, sama w sobie, ani nie jest równą rzeczy, ani nie jest nierówną rzeczy, gdyż równość i nierówność orzeka się według porównania; niezłożone zaś, jako takie, nie zawiera żadnego porównania ani zastosowania do rzeczy. Stąd samo w sobie nie może być nazwane ani prawdziwym ani fałszywym, lecz tylko złożone, w którym się oznacza porównanie niezłożonego do rzeczy, przez cechę złożenia lub rozdzielania. Umysł jednak niezłożony, rozumiejąc czym coś jest, ujmuje treść rzeczy, w pewnym porównaniu do rzeczy, gdyż ujmuje ją jako treść tej rzeczy. Stąd choć on sam jest niezłożony, albo także definicja, nie jest sam w sobie prawdziwy lub fałszywy; jednak o umyśle ujmującym czym coś jest mówi się zawsze, że sam przez się jest prawdziwy, jak to widać w III de Anima; chociaż przypadłościowo mógłby być fałszywy, o ile definicja zawiera jakieś złożenie czy to części definicji ze sobą nawzajem, czy całości definicji z rzeczą definiowaną. Stąd definicję, o ile się ją poznaje jako definicję tej lub innej rzeczy, według tego jak ją umysł pojmuje, nazywa się albo wprost fałszywą, jeśli części definicji nie mają wzajemnie ze sobą związku, na przykład gdyby się powiedziało zwierzę niezmysłowe, albo fałszywą odnośnie do tej rzeczy, gdyby na przykład przyjęło się definicję koła na definicję trójkąta. Przyjąwszy zatem, co jest niemożliwe, że umysł boży poznawałby tylko to, co jest niezłożone, byłby przecież prawdziwym, poznając Swą treść jako Swoją.

Dalej. Pojedynczość boża nie wyklucza doskonałości, gdyż w swym pojedynczym bycie ma wszystkie doskonałości, które tylko się znajduje w innych rzeczach przez jakieś nagromadzanie doskonałości czy form, jak to powyżej wykazano (rozdział 28, 31). Umysł nasz zaś, ujmując rzeczy niezłożone, nie dosięga jeszcze swej ostatecznej doskonałości, gdyż jest jeszcze w możności odnośnie do składania lub rozdzielania, jak i w rzeczach przyrody rzeczy niezłożone są w możności odnośnie do złożonych, a części odnośnie do całości. Bóg więc odnośnie do Swego pojedynczego rozumienia ma tę doskonałość poznania, którą ma nasz umysł przez jedno i drugie poznanie, i rzeczy złożonych i niezłożonych. Lecz umysł nasz dochodzi do prawdy w jej doskonałym poznaniu, gdy dochodzi już do złożenia. Zatem i w samym pojedynczym poznawaniu Boga jest prawda.

Podobnie. Skoro Bóg jest dobrem wszelkiego dobra, jako posiadający w Sobie wszystkie dobroci, jak to powyżej wykazano (rozdział 40), nie może Mu brakować dobroci umysłu. Lecz prawda jest dobrem umysłu, jak to widać u Filozofa w VI Ethicorum. Zatem prawda jest w Bogu.

I to właśnie powiedziano w Piśmie: Ale Bóg jest prawdziwy (por. Rz 3, 4).

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.