Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 61

Że Bóg jest najczystszą prawdą

Okazawszy to, jest jasnym, że w Bogu jest czysta prawda, do której nie może się domieszać żaden fałsz ani pomyłka.

Prawda bowiem nie cierpi fałszu, jak białość nie cierpi czarności. Bóg zaś jest nie tylko prawdziwym, lecz jest samą prawdą. Zatem nie może w Nim być fałszu.

Co więcej. Umysł się nie myli przy poznawaniu czym co jest, podobnie jak zmysł co do swoistego przedmiotu zmysłowego. Każde zaś poznanie umysłu bożego odbywa się według sposobu umysłu poznającego czym coś jest, jak to wykazano. Jest więc niemożliwym, by w poznaniu bożym był błąd lub pomyłka lub fałsz.

Oprócz tego. Umysł nie myli się w pierwszych zasadach, lecz czasem we wnioskach, do których dochodzi, rozumując na podstawie pierwszych zasad. Umysł zaś boży nie rozumuje ani nie roztrząsa, jak to wykazano powyżej. Nie może więc w Nim być fałszu ani pomyłki.

Również. Im wyższa jest jakaś władza poznawcza, tym powszechniejszym jest jej przedmiot swoisty, obejmując pod sobą więcej rzeczy; stąd to, co wzrok przypadłościowo poznaje, zmysł wspólny lub wyobraźnia dostrzega jako objęte właściwym jej przedmiotem. Lecz moc umysłu bożego jest na najwyższym stopniu poznawania. Zatem wszystkie przedmioty poznawalne przyrównuje się do Niego jak rzeczy poznawalne swoiście i same przez się, a nie przypadłościowo. Co do takich zaś nie myli się władza poznawcza. Zatem umysł boży nie może się mylić co do żadnego przedmiotu poznawania.

Co więcej. Cnota umysłowa jest pewną doskonałością umysłu w poznawaniu. Nie przydarza się zaś, by umysł orzekał fałsz odnośnie do cnoty umysłowej, lecz zawsze prawdę, orzekać bowiem prawdę jest dobrym czynem umysłu, a jest właściwością cnoty sprawiać, że czyn jest dobrym. Lecz umysł boży jest doskonalszy przez Swą naturę niż umysł ludzki przez cnotę habitualną, jest On bowiem na szczycie doskonałości. Wynika więc, że w umyśle bożym nie może być fałszu.

Dalej. Rzeczy są w pewien sposób przyczyną wiedzy umysłu ludzkiego, i stąd pochodzi, że przedmioty wiedzy są miarą wiedzy ludzkiej, stąd bowiem sąd umysłu jest prawdziwy, iż zgodny jest z rzeczami, a nie naodwrót. Umysł boży zaś przez swą wiedzę jest przyczyną rzeczy. Stąd musi Jego wiedza być miarą rzeczy, jak sztuka jest miarą rzeczy wykonanych, z których każda jest o tyle doskonałą, o ile zgadza się ze sztuką. Tak więc się przyrównuje umysł boży do rzeczy, jak rzeczy do umysłu ludzkiego. Fałsz zaś spowodowany nierównością umysłu ludzkiego i rzeczy, nie jest w rzeczach, lecz w umyśle. Jeśliby więc nie było zupełnego zrównania umysłu bożego z rzeczami, byłby fałsz w rzeczach, a nie w umyśle bożym. Nie ma też fałszu w rzeczach, ponieważ o ile coś ma z bytu, o tyle ma z prawdy. Nie ma więc żadnej nierówności między umysłem bożym a rzeczami; nie może też istnieć żaden fałsz w umyśle bożym.

Podobnie. Jak prawdziwe jest dobrem umysłu, tak fałszywe jest jego złem, z natury bowiem pragniemy poznawać prawdziwe, a unikamy oszukiwania się fałszem. Złe zaś nie może być w Bogu, jak tego dowiedziono. Nie może więc w Nim być fałszu.

Dlatego też powiedziano (Rz 3, 4): Ale Bóg jest prawdziwy i (Lb 23, 19): Nie jest Bóg człowiekiem, aby kłamał, i (1 J 1, 5): Bóg jest światłością, a żadnej ciemności w Nim nie masz.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.