Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 63

Argumenty tych, którzyby chcieli odmówić Bogu poznania rzeczy poszczególnych

Są tacy, którzy usiłują doskonałości poznania bożego odmówić poznawania rzeczy poszczególnych. By tego dowieść, posługują się siedmioma sposobami.

Pierwszy sposób jest z samej natury poszczególności. Skoro bowiem początkiem poszczególności jest materia oznaczona, nie wydaje się, by można poznawać rzeczy poszczególne przez jakąś władzę niematerialną, jeśli wszelkie poznanie odbywa się przez pewne upodabnianie. Stąd i w nas rzeczy poszczególne poznają tylko te władze, które używają organów materialnych, jak wyobraźnia i zmysł i tym podobne; umysł zaś nasz, ponieważ jest niematerialny, nie poznaje rzeczy poszczególnych. Tym mniej więc poznaje rzeczy poszczególne umysł boży, który najbardziej odchodzi od materii. I tak nie wydaje się w żaden sposób, by Bóg mógł poznawać rzeczy poszczególne.

Drugim sposobem jest to, że rzeczy poszczególne nie istnieją zawsze. Albo więc Bóg je zna zawsze, albo je czasem zna, a czasem ich nie zna. Pierwsze być nie może, gdyż o tym, czego nie ma, nie może być wiedzy, która ma za przedmiot tylko rzeczy prawdziwe; te zaś rzeczy, które nie istnieją, nie mogą być prawdziwe. Drugie także być nie może, gdyż poznanie umysłu bożego jest zupełnie niezmienne, jak to wykazano.

Trzeci sposób jest stąd, że nie wszystkie rzeczy poszczególne pochodzą z konieczności, lecz niektóre przypadłościowo. Stąd nie może być o nich pewnego poznania, chyba tylko, gdy istnieją. Pewne bowiem poznanie jest takie, które nie może się mylić, każde zaś poznanie czegoś przypadłościowego, gdy jest w przyszłości, może się mylić; może się bowiem zdarzyć coś przeciwnego temu, co się poznało, gdyby bowiem przeciwieństwo zajść nie mogło, już by to było koniecznym. Stąd o rzeczach mogących się zdarzyć w przyszłości, nie możemy posiadać wiedzy, lecz tylko jakieś przypuszczalne ocenianie. Należy zaś przypuszczać, że wszelkie poznanie Boga jest najpewniejszym i nieomylnym, jak to okazało się powyżej. Niemożliwym jest także, by Bóg cokolwiek zaczynał poznawać na nowo, z powodu Swej niezmienności, jak powiedziano. Zdaje się więc, że z tego wynika, iż nie poznaje poszczególnych rzeczy przypadłościowych.

Czwarty sposób jest stąd, że przyczyną niektórych rzeczy poszczególnych jest wola. Skutek zaś, zanim zaistnieje, można poznawać tylko w jego przyczynie, tak bowiem tylko może istnieć, zanim zacznie istnieć sam w sobie. Poruszeń zaś woli nie może znać na pewne nikt, jak tylko sam chcący, w którego mocy one są. Wydaje się więc, że jest niemożliwym, by Bóg o tego rodzaju rzeczach poszczególnych, które mają przyczynę w woli, miał wieczne poznanie.

Piąty sposób jest z nieskończonej ilości rzeczy poszczególnych. Nieskończone bowiem jako takie jest nieznane, ponieważ wszystko, co się poznaje, mierzy się w pewien sposób pojęciem poznającego, skoro mierzenie nie jest niczym innym, jak tylko pewnego rodzaju stwierdzeniem rzeczy mierzonej. Stąd żadna sztuka nie zajmuje się rzeczami nieskończonymi. Rzeczy zaś poszczególne są nieskończone, przynajmniej w możności. Wydaje się więc niemożliwym, by Bóg poznawał rzeczy poszczególne.

Szósty sposób jest z samej niskości rzeczy poszczególnych. Skoro bowiem szlachetność wiedzy ocenia się niejako według szlachetności przedmiotu poznawanego, wydaje się, że także niskość przedmiotu poznawanego odbija się na niskości wiedzy. Umysł zaś boży jest najszlachetniejszy. Nie zgadza się zatem ze szlachetnością Boga, by poznawał jakieś bardzo podłe poszczególne rzeczy.

Siódmy sposób pochodzi od złości, którą się znachodzi w pewnych poszczególnych rzeczach. Skoro bowiem rzecz poznana jest w pewien sposób w poznającym, zło zaś nie może być w Bogu, jak to wykazano powyżej, wydaje się, że stąd wynika, iż Bóg w ogóle nie zna zła i braku, a poznaje je tylko umysł będący w możności; brak bowiem może istnieć tylko w możności. I z tego wynika, że Bóg nie ma poznania rzeczy poszczególnych, w których się znachodzi zło i brak.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.