Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 69

Że Bóg poznaje rzeczy nieskończone

Następnie należy wykazać, że Bóg poznaje rzeczy nieskończone.

Poznając bowiem, że jest przyczyną rzeczy, poznaje rzeczy różne od siebie, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej. On bowiem jest przyczyną nieskończonych rzeczy, jeśli istnieją rzeczy nieskończone, jest on bowiem przyczyną wszystkiego, co istnieje. Poznaje więc rzeczy nieskończone.

Podobnie. Bóg poznaje moc swoją doskonale, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej. Mocy zaś nie można poznać doskonale, jeśli się nie poznaje wszystkich rzeczy, na które się rozciąga, gdyż w pewien sposób ocenia się przez nie ilość mocy. Moc zaś Jego, będąc nieskończona, jak powyżej wykazano, rozciąga się na nieskończone rzeczy. Bóg więc poznaje rzeczy nieskończone.

Co więcej. Jeśli poznanie Boga rozciąga się do wszystkiego, co istnieje w jakikolwiek sposób, jak to wykazano, musi On poznawać nie tylko byt w czynie, lecz także byt w możności. Lecz w rzeczach naturalnych jest nieskończoność w możności, choć nie w czynie, jak tego dowodzi Filozof w III Physicorum. Bóg więc poznaje rzeczy nieskończone, tak jak jedność, która jest początkiem liczby, znałaby nieskończoność rodzajów liczby, gdyby poznawała wszystko, co w niej jest w możności, jedność bowiem jest każdą liczbą w możności.

Dalej. Bóg w swojej istotności poznaje inne rzeczy jakby na sposób wzoru. Lecz skoro ma nieskończoną doskonałość, jak wykazano powyżej, mogą na Nim być odwzorowane rzeczy nieskończone, mające doskonałości skończone; ani bowiem żadna poszczególna, ani jakakolwiek większa ilość odwzorowanych nie może dorównać doskonałości wzoru; i tak zawsze pozostaje nowy sposób, którym coś odwzorowanego może tę doskonałość naśladować. Nic więc nie przeszkadza, by swą istotnością rozumiał rzeczy nieskończone.

Oprócz tego. Byt Boga jest Jego rozumieniem. Jak więc Jego byt jest nieskończony, co wykazano, tak Jego rozumienie jest nieskończone, jak się zaś ma skończone do skończonego, tak się ma nieskończone do nieskończonego. Jeśli więc według naszego rozumienia, które jest skończone, możemy rozumieć rzeczy skończone, tak też i Bóg według swego rozumienia może rozumieć rzeczy nieskończone.

Co więcej. Umysł poznający to, co najbardziej jest poznawalne, poznaje to, co jest mniej poznawalne nie mniej, lecz więcej, jak widać u Filozofa w III De anima, a to pochodzi stąd, że umysł nie psuje się tak, jak zmysł, znakomitością rzeczy poznawanej, lecz się bardziej doskonali. Lecz jeśli się przyjmie nieskończoną ilość bytów, czy one należą do tego samego gatunku, jak nieskończona liczba ludzi, czy też nieskończoną liczbę gatunków, nawet jeśliby niektóre lub wszystkie były nieskończone co do ilości, gdyby to było możliwe, całokształt ich miałby mniejszą nieskończoność od Boga; każda z nich bowiem i wszystkie razem miałyby byt przyjęty i ograniczony do jakiegoś gatunku lub rodzaju, i tak w pewien sposób byłyby skończone, stąd oddalałyby się od nieskończoności Boga, który jest wprost nieskończony, jak to powyżej wykazano. Skoro więc Bóg poznaje sam siebie doskonale, nic nie przeszkadza, by poznawał także ów całokształt rzeczy nieskończonych.

Dalej. Im jakiś umysł poznaje skuteczniej i jaśniej, tym więcej może z jednego poznać, jak i każda władza, im jest silniejsza, tym jest bardziej zjednoczona. Umysł zaś Boży co do skuteczności, czyli doskonałości jest nieskończony, jak widać z tego, co powiedziano powyżej. Może więc przez coś jednego, którym jest Jego istotność, poznawać rzeczy nieskończone.

Oprócz tego. Umysł Boży jest bezwzględnie doskonały, jak i Jego istotność. Nie brak Mu zatem żadnej doskonałości poznawczej. Lecz tym, do czego nasz umysł jest w możności, jest Jego doskonałość poznawcza. Jest on zaś w możności do wszelkich idei poznawczych. Takiego zaś rodzaju idee są nieskończone, gdyż są i nieskończone idee liczb i figur. Wynika więc, że Bóg poznaje wszystkie tego rodzaju rzeczy nieskończone.

Dalej. Skoro nasz umysł może poznawać rzeczy nieskończone w możności, może bowiem w nieskończoność mnożyć idee liczb, gdyby umysł Boży nie poznawał rzeczy nieskończonych także w czynie, wynikałoby, że albo umysł ludzki może poznawać więcej rzeczy niż Boski, albo, że umysł Boski nie poznaje w czynie wszystkiego tego, co poznaje w możności. A obydwie te rzeczy są niemożliwe, jak widać z tego, co powiedziano powyżej.

Co więcej. Nieskończone sprzeciwia się poznaniu o tyle, że się sprzeciwia policzeniu; niemożliwym jest bowiem policzenie części nieskończonego jako takiego, gdyż wprowadza niejako sprzeczność. Poznanie zaś czegoś przez liczenie jego części jest własnością umysłu, który kolejno poznaje część po części, nie zaś umysłu obejmującego równocześnie różne części. Skoro więc umysł Boży poznaje wszystko równocześnie bez kolejności, nie ma więcej przeszkód w poznawaniu rzeczy nieskończonych niż skończonych.

Co więcej. Wszelka ilość polega na pewnej mnogości części i dlatego liczba jest pierwszą z ilości. Gdzie więc mnogość nie sprawia żadnej różnicy, tam też nie sprawia żadnej różnicy to, co wynika z ilości. W poznaniu zaś Boga wiele rzeczy w ten sposób zostaje poznanych jako jedna, skoro są poznawane nie przez różne idee, lecz przez jedną ideę, którą jest istotność Boga. Stąd też Bóg poznaje wiele rzeczy równocześnie. I tak w poznaniu Boga mnogość nie stanowi żadnej różnicy. Tak samo więc i nieskończoność, która idzie za ilością. Nie ma więc dla umysłu Bożego żadnej różnicy w poznawaniu rzeczy nieskończonych i skończonych. I tak, skoro poznaje rzeczy skończone, nic nie przeszkadza, by poznawał także nieskończone.

Zgadza się zaś z tym to, co powiedziano w (Ps 147, 5): A mądrości Jego nie masz liczby.

Widać zaś z tego, co dotąd powiedziano, dlaczego nasz umysł nie poznaje nieskończonego, jak umysł Boży. Umysł nasz bowiem różni się od umysłu Bożego odnośnie do czterech rzeczy, które stanowią tę różnicę. Pierwszą jest to, że nasz umysł jest wprost skończonym, Boski zaś jest nieskończony. Drugą, że nasz umysł poznaje różne rzeczy przez różne pojęcia, stąd nie może pojąć rzeczy nieskończonych jednym poznaniem, jak umysł Boży. Trzecia pochodzi stąd, że, ponieważ nasz umysł poznaje różne rzeczy różnymi ideami, nie może poznawać wielu rzeczy równocześnie, i tak rzeczy nieskończone może poznawać tylko przeliczając je kolejno. A tego nie ma w umyśle Bożym, który widzi równocześnie wiele rzeczy, widzianych jak gdyby przez jedną ideę. Czwartą jest to, że umysł Boży poznaje te rzeczy, które istnieją, i te, które nie istnieją, jak tego dowiedziono.

Widać także, w jaki sposób powiedzenie Filozofa, który mówi, że nieskończone jako takie jest nieznane, nie sprzeciwia się naszemu zdaniu. Skoro bowiem pojęcie ilości jest właściwością nieskończonego, jak ten sam mówi (I Physic.), poznawałoby się nieskończone jako takie, gdyby się je poznawało przez zmierzenie jego części; to bowiem jest właściwym poznaniem ilości. W ten sposób zaś Bóg nie poznaje. Stąd, by się tak wyrazić, nie poznaje nieskończonego według tego, że jest nieskończone, lecz odnośnie do tego, że się do Jego wiedzy ma tak, jakby było skończone, jak to wykazano.

Należy jednak wiedzieć, że Bóg nie poznaje rzeczy nieskończonych wiedzą widzenia, by użyć wyrażenia, którym się inni posługują, gdyż rzeczy nieskończone nie są ani w czynie, ani nie były, ani nie będą, skoro według wiary katolickiej rodzenie z żadnej strony nie jest nieskończone. Poznaje jednak nieskończone wiedzą prostego rozumienia. Bóg mianowicie poznaje rzeczy nieskończone, których ani nie ma, ani nie będą, ani nie były, które jednak są w możności stworzenia. I zna także rzeczy nieskończone, będące w Jego możności, których ani nie ma, ani nie będą, ani nie były.

Stąd co do zagadnienia o poznawaniu rzeczy poszczególnych, można odpowiedzieć przez zaprzeczenie przesłanki większej, rzeczy poszczególne nie są bowiem nieskończone. Gdyby jednak były, niemniej by je Bóg poznawał.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.