Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 79

Że Bóg chce nawet tych rzeczy, których jeszcze nie ma

Jeśli zaś chcenie jest przez porównanie chcącego do rzeczy chcianej, może by się mogło komuś wydawać, że Bóg chce tylko tych rzeczy, które są; rzeczy bowiem stojące w pewnym do siebie stosunku, muszą istnieć równocześnie, a jeśli jedną się usunie, usuwa się i drugą, jak tego naucza Filozof. Jeśli więc chcenie jest przez porównanie chcącego do rzeczy chcianej, można chcieć tylko tych rzeczy, które istnieją.

Oprócz tego. Wola odnosi się do rzeczy chcianych, jak przyczyna i stwórca. Nie można zaś nawet Boga nazwać Stwórcą, lub Panem lub Ojcem, jak tylko w odniesieniu do tych rzeczy, które są. Zatem nie można też powiedzieć, by chciał czego innego, niż to, co jest.

Z tego zaś można by dalej wnioskować, że jeśli wola boża jest niezmienna, jak i Jego byt, i chce tylko tych rzeczy, które są w czynie, to Bóg chce tylko tego, co jest zawsze.

Na te zaś zarzuty odpowiadają niektórzy, że te rzeczy, które nie istnieją same w sobie, istnieją w Bogu i w Jego umyśle. Stąd nic nie przeszkadza, by Bóg chciał także tych rzeczy, które nie istnieją same w sobie, o ile one w Nim istnieją.

Ta odpowiedź jednak nie wydaje się wystarczającą. Według tego bowiem mówi się o każdym chcącym, iż czegoś chce, że wola jego zwraca się do przedmiotu chcenia. Jeśli więc wola boża nie zwraca się do przedmiotu chcenia, który nie istnieje inaczej, jak tylko o tyle, że jest w Bogu, lub w Jego umyśle, wynika stąd, że Bóg nie chce tego przedmiotu inaczej, jak tylko dlatego, że chce, by on istniał w Nim, czyli w Jego umyśle. Tego zaś nie chcą powiedzieć ci, którzy podają powyższe argumenty; lecz tylko, że Bóg chce, by istniały także same w sobie te rzeczy, których jeszcze nie ma.

Dalej, jeśli się odnosi wolę do rzeczy chcianej przez jej przedmiot, którym jest dobro zrozumiane, umysł zaś nie tylko rozumie, że dobro w nim istnieje, lecz, że ono istnieje także we własnej naturze, i wolę trzeba będzie przyrównać do przedmiotu chcenia nie tylko odnośnie do tego, że jest w poznającym, lecz także według tego, że jest sam w sobie.

Powiedzmy więc, że skoro dobro poznane porusza wolę, musi samo chcenie pójść za warunkami poznawania, jak na przykład i ruchy innych rzeczy poruszanych idą za warunkami poruszającego, który jest przyczyną ruchu. Stosunek zaś poznającego do rzeczy poznawanej następuje po jej poznaniu, przez to bowiem odnosi się poznający do rzeczy poznanej, że ją poznaje. Poznający zaś nie tylko o tyle poznaje rzecz, o ile ona w nim jest, lecz także o ile jest we własnej swej naturze; nie tylko bowiem poznajemy, że rzecz rozumiemy, to znaczy, że ta rzecz jest w umyśle, lecz także, że ona jest, lub była, lub będzie we własnej swej naturze. Chociaż więc wtedy rzecz ta istnieje tylko w poznającym, to jednak stosunek idący za poznaniem, ma się do rzeczy nie odnośnie do tego, że jest w poznającym, lecz odnośnie do tego, że istnieje we własnej naturze, którą poznający poznaje.

Stosunek więc woli bożej do rzeczy nie istniejącej odnosi się do tego, że ta rzecz istnieje we własnej naturze według jakiegoś czasu, a nie tylko do tego, że istnieje w Bogu poznającym. Bóg więc chce, by rzecz, której teraz nie ma, istniała co do jakiegoś czasu, a nie tylko chce, by On ją jedynie poznawał.

Nie ma też podobieństwa do stosunku chcącego i rzeczy chcianej, ani stwórcy do stworzenia, ani twórcy do rzeczy utworzonej, lub Pana do poddanego mu stworzenia. Chcenie bowiem jest czynnością pozostającą w chcącym, stąd nie domaga się pomyślenia czegoś istniejącego na zewnątrz. Lecz zrobić, i stworzyć, i rządzić oznaczają czynność, kończącą się na zewnętrznym skutku, bez istnienia którego nie można pomyśleć tego rodzaju czynności.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.