Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 8

W jakim stosunku stoi rozum ludzki do prawdy wiary

Należy też, jak się zdaje, zwrócić na to uwagę, że rzeczy zmysłowe, z których rozum ludzki czerpie początek poznania, zatrzymują w sobie wprawdzie pewien ślad podobieństwa do Boga, jest on jednak tak niedoskonały, że uważa się go za zupełnie niewystarczający do ujawnienia samej substancji Boga. Skutki bowiem mają na swój sposób podobieństwo do swych przyczyn, skoro działający czyni to, co jest do niego podobne; jednak skutek nigdy nie dosięga doskonałego podobieństwa do działającego. Rozum ludzki zatem w takim stosunku stoi do poznania prawdy wiary, która może być zupełnie jasna tylko dla widzących istotność boską, że może dla podtrzymania jej, zebrać pewne argumenty prawdopodobne. Nie wystarczają one jednak na to, by powyższą prawdę pojęto tak, jak gdyby została udowodniona, lub była bezpośrednio zrozumiałą.

Chociaż jednak tego rodzaju argumenty są słabe, jest pożytecznym, by rozum ludzki w nich się ćwiczył, byle tylko zuchwale sobie nie wyobrażał, że je pojął, czy udowodnił. Jak bowiem widać z tego co powiedziano wyżej (R. V), jest rzeczą niezmiernie przyjemną, móc coś zachwycić z rzeczy wzniosłych, chociażby przy pomocy ciasnego i niedołężnego rozważania.

Z tym zdaniem zgadza się też powaga Hilarego, który w ten sposób powiada w księdze de Trin. (lib. II, c. X, XI), mówiąc o tego rodzaju prawdzie: Zacznij wiarą w te rzeczy, postępuj, trwaj; chociaż wiem, że nie dojdziesz, cieszyć się jednak będę twym postępem. Kto bowiem pobożnie dąży za rzeczami nieskończonymi, chociaż ich nigdy nie dosięgnie, jednak idąc dalej, zawsze będzie postępować. Nie wdzieraj się jednak w tę tajemnicę i nie zatapiaj się w tajniki niekończących się narodzin, zuchwale mniemając, że rozumiesz to, co jest szczytem rozumienia, lecz zrozum, że to są rzeczy, których pojąć nie można.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.