Księga I, Rozdział 85
Że wola boża nie odbiera rzeczom możliwości zdarzania się, ani też nie nakłada im bezwzględnej konieczności
Z tego, co powiedziano, można wywnioskować, że wola boża nie usuwa możliwości zdarzania się, ani też nie nakłada rzeczom bezwzględnej konieczności.
Bóg bowiem chce wszystkiego, co jest potrzebne dla rzeczy, której chce, jak to powiedziano. Lecz jest właściwością niektórych rzeczy, wedle sposobu ich natury, że są przypadłościowe, a nie konieczne. Zatem chce, by niektóre rzeczy były przypadłościowe. Skuteczność zaś woli bożej wymaga, by nie tylko istniało to, czego Bóg chce, by istniało, lecz także, by istniało w ten sposób, w jaki Bóg chce, by istniało; i w czynnikach bowiem działających z natury, gdy moc działająca jest silna, upodabnia swój skutek do siebie nie tylko co do gatunku, lecz także co do przypadłości, które są pewnymi sposobami bycia owej rzeczy. Skuteczność zatem woli bożej nie usuwa możliwości zdarzania się.
Co więcej. Bóg bardziej chce dobra powszechności swoich skutków, niż jakiegoś dobra poszczególnego, o tyle, że pełniej się w nim okazuje podobieństwo do Jego dobroci. Zupełność zaś wszechświata wymaga, by istniały niektóre rzeczy przypadłościowe, inaczej nie zawierałby wszechświat wszystkich stopni bytów. Zatem Bóg chce, by niektóre rzeczy były przypadłościowe.
Dalej. Dobro wszechświata rozważa się w pewnym porządku, jak to widać w XI Metaph. Porządek zaś wszechświata wymaga, by niektóre przyczyny były zmienne, skoro ciała należą do doskonałości wszechświata, i nie poruszają inaczej, jak poruszone. Z przyczyny zaś zmiennej wynikają skutki przypadłościowe, nie może bowiem skutek mieć stalszego bytu niż przyczyna. Stąd widzimy, że chociaż dalsza przyczyna jest konieczna, to jednak, jeśli bliższa przyczyna jest przypadłościowa, skutek jest przypadłościowy, jak to widać co do tego, co się przydarza u niższych ciał; są one mianowicie przypadłościowe z powodu swych bliższych przyczyn przypadłościowych, chociaż dalsze przyczyny, mianowicie ruchy niebios, są konieczne. Zatem Bóg chce, by się zdarzały niektóre rzeczy przypadłościowo.
Oprócz tego. Z przyczyny koniecznej, na mocy pewnych założeń, nie można wnioskować o bezwzględnej konieczności skutku. Bóg zaś chce czegoś w stworzeniu nie z absolutnej konieczności, lecz tylko z konieczności przy pewnych założeniach, jak to wykazano powyżej. Nie można więc wnioskować z woli bożej o bezwzględnej konieczności w rzeczach stworzonych. Ale już to samo wyklucza możliwość zdarzania się, gdyż także rzeczy przypadłościowe, jeśli się odnoszą obojętnie do dwóch możliwości, stają się przy pewnych założeniach konieczne, jak na przykład, jeśli Sokrates biega, to koniecznym jest, by się poruszał. Wola boża zatem nie wyklucza z rzeczy chcianych możliwości zdarzania się.
Nie wynika więc, że jeśli Bóg czegoś chce, to musi się to koniecznie zdarzyć, ale, że prawdziwym i koniecznym jest to zdanie warunkowe: jeśli Bóg czegoś chce, to ono będzie. Następnik jednak nie musi być konieczny.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.