Księga I, Rozdział 86
Że można wyznaczać powód woli bożej
Z tego co powiedziano, możemy wnioskować, że można wyznaczać powód woli bożej.
Cel bowiem jest powodem chcenia środków do celu. Bóg zaś chce Swej dobroci jako celu, wszystkich innych rzeczy zaś chce jako środków do celu. Dobroć Jego jest zaś powodem, dla którego chce innych rzeczy, różnych od Niego.
Dalej. Dobro poszczególne zostaje skierowane do dobra całości jako do celu, jak niedoskonałe do doskonałego. Tak zaś podpadają pewne rzeczy pod wolę bożą, jak są rozmieszczone w porządku dobra. Wynika więc stąd, że dobro wszechświata jest powodem, dlaczego Bóg chce każdego poszczególnego dobra we wszechświecie.
Podobnie. Jak to wykazano powyżej, gdy się założy, że Bóg chce jakiejś rzeczy, to wynika z konieczności, że chce tego, co dla tej rzeczy jest potrzebne. To zaś, co jakiejś rzeczy nadaje konieczność, jest powodem, dla której ona istnieje. Powodem więc, dla którego Bóg chce rzeczy potrzebnych dla czegokolwiek, jest istnienie tego, dla czego one są potrzebne.
Tak więc możemy postępować w wyznaczaniu przyczyny woli bożej. Bóg chce, by człowiek miał przyczynę, dlatego, by istniał. Chce zaś, by człowiek istniał, dlatego, by wszechświat był zupełny, chce zaś, by istniało dobro wszechświata, gdyż to przystoi Jego dobroci.
Powyższy zaś trojaki powód nie określa tego samego stosunku. Dobroć boża bowiem ani nie zależy od doskonałości wszechświata, ani Jej też niczego nie dodaje. Doskonałość zaś wszechświata, chociaż z konieczności zależy od pewnych dóbr poszczególnych, które są istotnościowymi jego częściami, to jednak od innych nie zależy z konieczności, lecz one dodają wszechświatowi jakiejś dobroci, lub ozdoby, jak na przykład to, co istnieje tylko dla ochrony i ozdoby innych części wszechświata. Dobro zaś poszczególne z konieczności zależy od tych rzeczy, które dla niego są bezwzględnie potrzebne; chociaż i tu są pewne rzeczy, które są dla jego większego dobra. Czasami więc powodem woli bożej jest tylko odpowiedniość, czasami pożytek, czasami zaś konieczność, pochodząca z pewnych założeń. Konieczność zaś bezwzględna tylko wtedy, gdy chce Samego Siebie.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.