Księga I, Rozdział 92
W jaki sposób przypisuje się Bogu cnoty
Z tego, co powiedziano, należy następnie dowieść, w jaki sposób przypisuje się Bogu cnoty. Trzeba bowiem, by tak, jak byt Jego jest wszechstronnie doskonałym, zawierając w sobie niejako doskonałości wszystkich bytów, i dobroć Jego zawierała niejako wszelkie dobroci. Cnota zaś jest pewną dobrocią cnotliwego; według niej bowiem nazywa się go dobrym i czynności jego dobrymi. Musi więc dobroć Boża zawierać w swój sposób wszystkie cnoty.
Stąd o żadnej z nich nie mówi się w Bogu jako o uzdolnieniu, jak się to mówi odnośnie do nas. Nie jest bowiem rzeczą właściwą, by Bóg był dobrym przez coś innego dodanego, lecz przez swą istotność, skoro jest zupełnie pojedynczy. Nie działa też przez coś dodanego do Jego istotności, skoro Jego działanie jest Jego bytem, jak to wykazano. Cnota Jego zatem nie jest jakimś stanem, lecz Jego istotnością.
Podobnie. Sprawność jest aktem niedoskonałym, jakby czymś pośrednim między możnością i czynem, stąd też tych, którzy posiadają jakiś stan, przyrównuje się do śpiących. W Bogu zaś jest czyn najdoskonalszy. Stąd czyn nie istnieje w Bogu na sposób stanu, jak na przykład wiedza, lecz jak rozważanie, które jest ostatecznym i doskonałym czynem.
Dalej. Sprawność może udoskonalać jakąś możność. W Bogu zaś nie ma nic z możności, lecz wszystko jest czynem. Stanu więc nie może być w Bogu.
Oprócz tego. Stan należy do rodzaju przypadłości. Tych zaś w Bogu zupełnie nie ma, jak to wykazano powyżej. A zatem nie mówi się też o jakiejś cnocie, że jest w Bogu jako stan, lecz mówi się, że jest w Bogu istota cnoty.
Skoro zaś życiem ludzkim kierują ludzkie cnoty, a życie ludzkie jest dwojakie, kontemplacyjne i czynne, te cnoty, które należą do życia czynnego, udoskonalając je, nie mogą być właściwymi dla Boga. Czynne bowiem życie człowieka polega na posługiwaniu się dobrami materialnymi; stąd te cnoty kierują życiem czynnym, za pomocą których należycie tych dóbr używamy. Takie zaś dobra nie mogą być właściwymi dla Boga. Nie mogą więc też być właściwością Boga tego rodzaju cnoty, o ile się odnoszą do owego życia.
Dalej. Tego rodzaju cnoty udoskonalają obyczaje ludzi w życiu społecznym, stąd wydaje się, że nie są odpowiednie dla tych, którzy nie biorą udziału w życiu społecznym. Tym mniej więc są odpowiednimi dla Boga, którego sposób życia i życie jest dalekim od sposobu życia ludzkiego.
Spośród zaś cnót, odnoszących się do życia czynnego, niektóre kierują naszymi namiętnościami. Namiętności zaś nie możemy przyjmować w Bogu. Cnoty bowiem, odnoszące się do namiętności, otrzymują gatunek od samych namiętności, jako od przedmiotów właściwych. Stąd i wstrzemięźliwość różni się od męstwa o tyle, że jedna odnosi się do pożądliwości, drugie zaś do bojaźni i odwagi; w Bogu zaś, jak to wykazano, nie ma namiętności. Nie mogą zatem także być w Bogu tego rodzaju cnoty.
Podobnie. Tego rodzaju cnoty nie są w umysłowej części duszy, lecz w części zmysłowej, w której jedynie mogą być namiętności, jak tego dowiedziono w VII Physicorum. W Bogu zaś nie ma części zmysłowej, lecz tylko umysł. Wynika więc stąd, że w Bogu nie mogą być tego rodzaju cnoty nawet we właściwym ich znaczeniu.
Spośród zaś namiętności, do których się odnoszą te cnoty, jedne odnoszą się do skłonności pożądania jakiegoś dobra materialnego, które jest przyjemnym dla zmysłów, a takimi są pokarmy, napoje i pociągi płciowe; do tych pożądań odnosi się trzeźwość, czystość, a ogólnie mówiąc wstrzemięźliwość i powściągliwość. Stąd, ponieważ rozkosze cielesne usuwa się od Boga zupełnie, nie są powyższe cnoty ani odpowiednimi dla Boga w ich właściwym znaczeniu, gdyż odnoszą się do namiętności, ani też w Piśmie św. nie orzeka się ich o Bogu przenośnie, dlatego, że nie można znaleźć w Bogu podobieństwa do nich odnośnie do podobieństwa jakiegoś skutku.
Inne zaś namiętności odnoszą się do skłonności pożądania jakiegoś dobra duchowego, jak na przykład honor, władza, zwycięstwo, zemsta i tym podobne. A do naszych marzeń, porywów i w ogóle pożądań, odnośnie do tych rzeczy mamy męstwo, hojność, cichość, i inne tego rodzaju cnoty. Te zaś we właściwym znaczeniu nie mogą być w Bogu, dlatego, że się odnoszą do namiętności; Pismo św. jednak przypisuje je Bogu przenośnie, z powodu podobieństwa skutku, jak to powiedziano w (1 Sm 2, 2): Niemasz świętego jako jest Pan i (So 2, 3): szukajcie cichości, szukajcie dobroci.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.