Księga II, Rozdział 6
Że jest rzeczą należną, by Bóg był początkiem bytu innych rzeczy
Przyjąwszy więc te rzeczy, które wykazano w powyższych rozdziałach, wykażemy obecnie, że jest należnym, by Bóg dla innych rzeczy był początkiem i przyczyną bytu.
Wykazano bowiem powyżej, posługując się dowodem Arystotelesa, że istnieje jakaś pierwsza przyczyna sprawcza, którą nazywamy Bogiem. Przyczyna sprawcza zaś powołuje Swe skutki do bytu. Bóg więc jest przyczyną bytu innych rzeczy.
Podobnie. Wykazano w pierwszej księdze tym samym dowodem, że istnieje coś pierwszego poruszającego, niewzruszonego, co nazywamy Bogiem. Pierwsze zaś poruszające, w jakimkolwiek porządku ruchów, jest przyczyną wszystkich ruchów należących do owego porządku. Skoro więc ruch niebios wiele rzeczy powołuje do bytu, i skoro wykazano, że w tym porządku Bóg jest pierwszym poruszającym, musi więc być Bóg przyczyną bytu wielu rzeczy.
Co więcej. Koniecznym jest by to, co przez się komuś przysługuje, tkwiło w nim w sposób przyrodzony; jak na przykład, by człowiek był rozumny, lub, by ogień dążył ku górze. Wywoływanie zaś jakiegoś skutku jest samo przez się właściwością bytu w czynie, o tyle bowiem każda rzecz działa, o ile jest w czynie. Jest więc rzeczą naturalną, by byt w czynie sprawiał coś istniejącego aktualnie. Lecz Bóg jest bytem w czynie; jak to wykazano w pierwszej księdze. Jest więc Jego właściwością powołać coś do bytu w czynie, dla której to rzeczy byłby przyczyną istnienia.
Dalej. Jest znakiem doskonałości w niższych rzeczach, że mogą wytwarzać coś podobnego do siebie, jak to widać u Filozofa w IV Meteor. Bóg zaś jest w najwyższym stopniu doskonałym, jak to wykazano w pierwszej księdze. Jest więc Jego właściwością, by utworzył jakiś byt w czynie podobny do Siebie, by tak był przyczyną bytowania.
Podobnie. Wykazano w pierwszej księdze, że Bóg chce udzielać swego bytu innym rzeczom sposobem podobieństwa. Należy zaś do doskonałości woli, by była początkiem działania i ruchu, jak to widać z III de Anima. Skoro więc wola boża jest doskonała, nie będzie jej brakowało mocy udzielania komuś Swego bytu sposobem podobieństwa. I tak będzie dla niego przyczyną bytu.
Dalej. Im jest doskonalszy początek jakiejś czynności, na tym większą ilość rzeczy i na tym odleglejsze może on rozciągać swe działanie; ogień bowiem gdy jest słaby, ogrzewa tylko bliskie rzeczy, gdy zaś jest silny, ogrzewa także dalsze. Czysty zaś czyn, którym jest Bóg, jest doskonalszy od czynu zmieszanego z możnością, tak jak to jest w nas. Czyn zaś jest początkiem działania. Skoro więc przez czyn, który jest w nas, możemy się odnosić nie tylko do czynności pozostających w nas, jakimi są rozumienie i chcenie, ale także do czynności dążących na zewnątrz, przez które pewne rzeczy czynimy, tym bardziej może Bóg przez to, że jest w czynie, nie tylko rozumieć i chcieć, lecz także sprawiać jakiś skutek. I tak może być dla innych rzeczy przyczyną bytu.
Stąd też powiedziano u (Hi 5, 9): Który czyni wielkie rzeczy i niewybadane, i dziwne, bez liczby.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.