Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 7

Że zło nie jest żadną istotnością

Z tego, co powiedziano, wynika, że zło nie jest żadną istotnością.

Zło bowiem, jak powiedziano, nie jest niczym innym, jak brakiem dobra, które ktoś ma z natury i mieć powinien, w ten sposób bowiem wszyscy używają tego wyrazu zło. Brak zaś nie jest żadną istotnością, lecz jest zaprzeczeniem istnienia czegoś w substancji. Zło więc nie jest żadną istotnością w rzeczach.

Co więcej. Każda rzecz ma byt wedle swej istotności. O ile zaś ma byt, ma coś dobrego; jeśli bowiem dobrem jest to, czego wszyscy pożądają, trzeba dobrym nazywać sam byt, skoro wszystko pożąda bytu. Każda zaś rzecz jest o tyle dobrą, o ile ma istotność. Dobro zaś i zło sprzeciwiają się sobie. Żadna więc rzecz nie jest złą odnośnie do swej istotności. Żadna więc istotność nie jest złą.

Co więcej. Każda rzecz albo jest czynnikiem, albo czymś uczynionym. Zło zaś nie może być czynnikiem, cokolwiek bowiem działa, działa o tyle, o ile istnieje aktualnie i jest doskonałe. I podobnie nie może zło być czymś uczynionym; kresem bowiem wszelkiego powstawania jest forma i dobro. Żadna więc rzecz co do swej istotności nie jest złą.

Podobnie. Żadna rzecz nie dąży do swego przeciwieństwa; każdy pożąda bowiem tego, co jest do niego podobne i co mu odpowiada. Każdy zaś byt działając dąży do dobra, jak to wykazano. Żaden więc byt jako taki nie jest złym.

Co więcej. Każda istotność jest naturalną dla jakiejś rzeczy. Jeśli bowiem te istotności w rodzaju substancji, będzie nią sama natura rzeczy. Jeśli zaś w rodzaju przypadłości, muszą ją powodować pierwiastki jakiejś substancji, i w ten sposób będzie naturalną dla tej substancji; chociaż może dla innej substancji nie będzie naturalną, jak na przykład ciepło jest naturalnym dla ognia, chociaż nie jest naturalnym dla wody. To zaś, co samo przez się jest złem, nie może być dla jakiejś rzeczy naturalnym. Do pojęcia bowiem zła należy brak tego, co jakaś rzecz z natury posiada i co jej się należy. Zło więc, skoro jest pozbawianiem tego, co jest dla kogoś naturalnym, nie może być dla kogoś naturalnym. Stąd też coś, co z natury w czymś istnieje, jest dla tej rzeczy dobrem, a jest złem, jeśli go tej rzeczy brak. Żadna więc istotność nie jest sama w sobie zła.

Co więcej. Każda rzecz, która ma jakąś istotność, albo sama jest formą, albo ma jakąś formę; forma bowiem umieszcza każdą rzecz w rodzaju lub gatunku. Forma zaś jako taka mieści w sobie pojęcie dobra, skoro jest pierwiastkiem działania, i celem, do którego zmierza każdy pracujący, i aktualizacją, przez którą doskonali się każda rzecz, mająca formę. Wszystko więc, co posiada jakąś istotność, jest jako takie dobrem. Zło więc nie posiada żadnej istotności.

Podobnie. Byt dzieli się na czyn i możność. Czyn zaś, jako taki, jest dobrym; o tyle bowiem jest coś aktualnym, o ile jest doskonałym. Możność także jest pewnym dobrem; możność bowiem dąży do czynu, jak to widać w każdym ruchu, i jest też proporcjonalna do czynu, a nie sprzeciwia mu się; i mieści się w tym samym co czyn rodzaju, a brak jest jej własnością tylko przypadłościowo. Wszystko więc, co istnieje, w jakikolwiek sposób istnieje, o ile jest bytem, jest dobrem. Zło więc nie ma żadnej istotności.

Co więcej. W drugiej Księdze dowiedziono, że wszelki byt, w jakikolwiek bądź sposób istniał, pochodzi od Boga. Wykazaliśmy zaś w Pierwszej Księdze, że Bóg jest doskonałą dobrocią. Skoro więc zło nie może być skutkiem dobra, jest rzeczą niemożliwą, by jakiś byt, jako byt, był złem.

Stąd powiedziano w Księdze Rodzaju (Rdz 1, 31): „Widział Bóg wszystkie rzeczy, które był uczynił, i były bardzo dobre”; i w (Koh 3, 11): „wszystko uczynił dobre czasu swego”; i w (1 Tm 4, 4): „wszelkie stworzenie Boże dobre jest”. A Dionizy w IV rozdz. De div. nom. mówi, że zło nie istnieje, to znaczy samo przez się, i nie jest niczym w rzeczach istniejących, jakoby było przypadłością, jak na przykład białość lub czarność.

W ten sposób usuwa się błąd manichejczyków, którzy przyjmowali, że pewne rzeczy są złymi ze swej natury.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.