Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 18

Że Duch Święty jest osobą samoistną

Ponieważ niektórzy twierdzą, że Duch Święty nie jest osobą samoistną, lecz że jest bądź to samym bóstwem Ojca i Syna, jak mówią zwolennicy Macedoniusza, bądź to jakąś przypadłościową doskonałością umysłu, daną nam przez Boga, jak na przykład mądrość, miłość lub coś podobnego, w której uczestniczymy, jak w innych przypadłościach stworzonych, należy zatem dowieść przeciw temu, że Duch Święty tym nie jest.

Formy przypadłościowe nie działają bowiem w sposób właściwy, lecz działa ten kto je posiadł wedle swej woli; człowiek posiadający mądrość na przykład używa jej jak chce. Lecz Duch Święty działa wedle swej woli, jak to wykazano. Nie należy więc twierdzić, że Duch Święty jest jakąś przypadłościową doskonałością umysłu.

Podobnie. Duch Święty, jak nas uczy Pismo św., jest przyczyną wszystkich doskonałości umysłu ludzkiego. Mówi bowiem Apostoł (Rz 5, 5): „miłość boża rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Świętego, który nam jest dany”, i (1 Kor 12, 8–11): „Jednemu przez Ducha bywa dana mowa mądrości, a drugiemu mowa umiejętności, według tegoż Ducha”, i tak dalej. Nie należy więc głosić, że Duch Święty jest jakąś przypadłościową doskonałością duszy ludzkiej, skoro jest przyczyną wszystkich tych doskonałości.

Słowa Pisma św. o Duchu Świętym sprzeciwiają się temu, by pod imieniem Ducha świętego oznaczoną była istotność Ojca i Syna, tak, by od żadnego z Nich jako osoba się nie odróżniał. Powiedziano bowiem (J 15, 26) że Duch Święty od Ojca pochodzi i (J 16, 14) że z niego weźmie; a tego nie można rozumieć o istotności Bożej, skoro istotność boża nie pochodzi od Ojca, ani nie przyjmuje od Syna. Należy więc powiedzieć, że Duch Święty jest Osobą samoistną.

Podobnie. Pismo św. wyraźnie mówi o Duchu Świętym jako o Osobie boskiej samoistnej, powiedziano bowiem (Dz 13, 2): „A gdy oni ofiarę czynili Panu i pościli, rzekł Duch Święty: Odłączcie mi Pawła i Barnabasza ku sprawie, do której ich wziąłem”, a później ((w. 4)), „a tak oni wysłani od Ducha Świętego odeszli”. W (Dz 15, 28) mówią Apostołowie: „Zdało się Duchowi Świętemu i nam abyśmy więcej nie kładli na was ciężaru, oprócz tych koniecznych”, nie powiedzianoby zaś tak o Duchu Świętym, gdyby nie był Osobą samoistną. Duch Święty jest więc osobą samoistną.

Co więcej. Skoro Ojciec i Syn są osobami samoistnymi i mają boską naturę, nie wymienianoby z Nimi Ducha Świętego, gdyby i On nie był Osobą samoistną w boskiej naturze. Jest zaś Duch Święty wymieniony wraz z Ojcem i Synem, jak to czytamy (Mt 28, 19): „Idąc tedy nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”, i (2 Kor 13, 13): „Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa; miłość boża i społeczność Ducha Świętego niech będzie z wami wszystkimi” i (1 J 5, 7): „trzej są, którzy świadectwo dają na niebie: Ojciec, Słowo i Duch święty: a ci trzej jedno są”. Widać stąd jasno, że jest nie tylko osobą samoistną, jak Ojciec i Syn, lecz także, że wraz z nimi ma jedność istotności.

Mógłby zaś ktoś wykrętnie zarzucać, że czym innym jest Duch Boga, a czym innym Duch Święty. W przytaczanych bowiem powyżej słowach mówi się czasem o Duchu Bożym, a czasem o Duchu Świętym. Że jednak Duch Boży i Duch Święty są jednym i tym samym, widzimy ze słów Apostoła, powiedziawszy bowiem (1 Kor 2, 10): „nam Bóg objawił przez Ducha swojego”, podkreśla to, mówiąc „albowiem Duch wszystko wypatruje i głębokości Boże”, po czym wnioskuje „także też co jest Bożego nikt nie wie, jedno Duch Boży”. Widać stąd jasno, że tym samym jest Duch Święty i Duch Boży. Widać to samo także ze słów Chrystusa Pana (Mt 10, 20): „nie wy jesteście którzy mówicie, ale Duch Ojca waszego, który mówi w was”. U (Mk 13, 11) zapisano w tym miejscu „nie wy jesteście, którzy mówicie, ale Duch Święty”. Jest więc jasnym, że tym samym jest Duch Święty i Duch Boży.

Tak więc, skoro z powyższych cytatów widać, że Duch Święty nie jest stworzeniem, lecz prawdziwym Bogiem, jest rzeczą jasną, że nie musimy mówić, że w ten sam sposób należy rozumieć, iż Duch Święty napełnia dusze wiernych i w nich zamieszkuje, w jaki mówimy, że szatan niektórych napełnia i zamieszkuje; czytamy bowiem (J 13, 27) o Judaszu, że po sztuczce wstąpił weń szatan; w (Dz 5, 3) zaś, mówi Piotr, jak to podają niektóre wydania: „Ananiaszu, czemu szatan napełnił serce twe?”. Szatan bowiem, będąc stworzeniem, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej, nie może napełnić kogoś sobą, jakoby ktoś miał uczestnictwo w szatanie, ani też nie może w czyjejś duszy zamieszkiwać przez swą substancję; lecz mówi się, że niektórych napełnia przez skutek swej złości, stąd też mówi Paweł do jednego człowieka (Dz 13, 10): „O pełny wszelkiej zdrady i wszelkiej przewrotności”. Duch Święty zaś, będąc Bogiem, zamieszkuje dusze przez swą substancję i czyni nas dobrymi przez uczestnictwo; będąc Bogiem, jest On bowiem swą dobrocią; a tego nie można prawdziwie powiedzieć o żadnym stworzeniu. Nie sprzeciwia się to jednak, że przez skutek swej mocy napełnia dusze świętych.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.