Księga IV, Rozdział 25
Argumenty tych, którzy chcą wykazać, że Duch Święty nie pochodzi od Syna, i odpowiedź na nie
Niektórzy, sprzeciwiając się uparcie prawdzie, przytaczają argumenty przeciwne, które prawie że nie są godne odpowiedzi. Twierdzą oni, że Chrystus Pan, mówiąc o pochodzeniu Ducha Świętego, mówi, że Duch Święty pochodzi od Ojca, a nie wspomina wcale o Synu, jak to czytamy (J 15, 26): „A gdy przyjdzie Pocieszyciel, którego ja wam poślę od Ojca, Ducha prawdy, który od Ojca pochodzi”. Stąd, skoro o Bogu należy twierdzić tylko to, co podaje Pismo św., nie należy podawać, że Duch Święty pochodzi od Syna.
Lecz to jest zupełnie niedorzeczne. Z powodu jedności istotności bowiem, należy wszystko, co Pismo św. mówi o jednej osobie, rozumieć także o drugiej Osobie, nawet gdy zostaje dodane określenie wyłączające, chyba że się to sprzeciwia właściwości osobistej danej osoby. Chociaż bowiem powiedziano (Mt 11, 27), że nikt nie zna Syna jedno Ojciec, to jednak od poznania Syna nie wyklucza się ani samego Syna, ani Ducha Świętego. Stąd gdyby nawet powiedziano w Piśmie św., że Duch Święty pochodzi tylko od Ojca, to jednak nie należałoby rozumieć, że nie pochodzi od Syna, nie jest to bowiem przeciwne właściwości Syna, jak to wykazano. Nie ma też nic dziwnego w tym, że Chrystus Pan powiedział, że Duch Święty pochodzi od Ojca, nie wspominając o sobie, zwykle bowiem wszystko odnosi do Ojca, od którego ma wszystko, cokolwiek posiada, jak na przykład gdy mówi (J 7, 16): „Nauka moja nie jest moja, ale tego, który mię posłał Ojca”. I wiele takich rzeczy znajdujemy w słowach Chrystusa Pana, podnoszących powagę Ojca jako początku. A jednak w powyższych słowach nie zaprzecza całkowicie, że jest początkiem Ducha Świętego, gdyż nazwał Go Duchem Prawdy, a siebie poprzednio nazwał Prawdą.
Zarzucają także, że w niektórych Soborach było zakazane pod groźbą ekskomuniki, dodawanie czegokolwiek do ułożonego Symbolu Wiary; a nie ma tam wzmianki o pochodzeniu Ducha Świętego od Syna. Stąd twierdzą, że winni ekskomuniki są łacinnicy, którzy to do Symbolu dodali.
Lecz to niczego nie dowodzi. W postanowieniach bowiem Soboru Chalcedońskiego powiedziano, że Ojcowie zebrani w Konstantynopolu potwierdzili naukę soboru nicejskiego, oświadczając, iż poprzedni sobór nie zawiera mniej nauki, lecz usiłowali wytłumaczyć myśl Ojców, że Duch Święty jest Panem, opierając się na świadectwie Pisma św. Podobnie należy powiedzieć, że nauka o pochodzeniu Ducha Świętego od Syna zawarta jest w symbolu konstantynopolitańskim, w tym, że tam powiedziano „pochodzi od Ojca”, co bowiem się odnosi do Ojca, należy też odnieść do Syna, jak to powiedziano. Wystarcza zaś dla dodania tych słów powaga papieża rzymskiego, którą też potwierdziły starożytne sobory.
Podaje się też argument, że Duch Święty, skoro jest niezłożony, nie może pochodzić od dwóch Osób; i że jeżeli Duch Święty pochodzi od Ojca w sposób doskonały, nie pochodzi od Syna i tym podobnie. Łatwo na to odpowiedzieć nawet tym, którzy nie są bardzo biegli w teologii. Ojciec i Syn bowiem są jednym początkiem Ducha Świętego, z powodu jedności mocy bożej i jednym aktem sprawiają pochodzenie Ducha Świętego; podobnie jak trzy Osoby są jednym początkiem stworzenia, i jedną czynnością je stwarzają.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.