Księga IV, Rozdział 30
O błędzie Walentyna odnośnie do Wcielenia
W podobny sposób zapatrywał się na tajemnicę Wcielenia Walentyn. Powiedział bowiem, że Chrystus nie miał ciała ziemskiego, lecz przyniósł je z nieba, i że niczego nie otrzymał od Matki Dziewicy, lecz przeszedł przez nią, podobnie jak woda przechodzi przez przewody. Sposobność do tego błędu dały mu, jak się zdaje, pewne słowa Pisma św. Powiedziano bowiem (J 3, 13. 31): Żaden nie wstąpił do nieba, jedno który zstąpił z nieba, Syn człowieczy. Który z nieba przyszedł, jest nad wszystkimi. A (J 6, 38) mówi Chrystus Pan: Bom zstąpił z nieba, nie iżbym czynił wolą moją, ale wolą onego, który mię posłał. I (1 Kor 15, 47): Pierwszy człowiek z ziemi, ziemski, wtóry człowiek z nieba, niebieski. Wszystko to ma być tak rozumiane, iż należy wierzyć, że Chrystus Pan zstąpił z nieba, nawet odnośnie do ciała.
To stanowisko Walentyna jak i poprzednio omawiane stanowisko Manichejczyków, pochodzi z tego samego fałszywego źródła; wierzyli oni mianowicie, że wszystko co ziemskie, zostało stworzone przez szatana. Stąd, skoro na to się okazał Syn Boży, aby zepsował dzieła diabelskie, jak powiedziano (1 J 3, 8), nie wypadało, by przyjmował ciało stworzenia szatana, gdyż i św. Paweł mówi (2 Kor 6, 14. 15): co za towarzystwo światłości z ciemnościami? Albo co za zgoda Chrystusowi z Belialem?
A ponieważ pochodzą z jednakowego początku, przynoszą też podobne owoce, i obie te herezje dochodzą do podobnych fałszywych wniosków. Każdy gatunek ma bowiem zdeterminowane pierwiastki podstawowe, mianowicie materię i formę, na których opiera się natura tych gatunków, które są złożone z materii i formy. Lecz jak ciało ludzkie i kości i tym podobne są materią właściwą człowiekowi, tak ogień, powietrze, woda i ziemia i tym podobne przedmioty poznania zmysłowego, są materią ciała i kości i tym podobnych części. Jeśli więc Ciało Chrystusa Pana nie było ziemskim ciałem, nie było w nim rzeczywistego ciała i kości, lecz wszystko było tylko pozorne. I tak nie był też rzeczywistym człowiekiem, lecz pozornym człowiekiem, a jednak mówi On Sam o Sobie, jak powiedziano (Łk 24, 39), duch nie ma ciała ani kości, jako widzicie, że ja mam.
Co więcej. Ciało niebieskie z natury swej jest niezniszczalne i niezmienne, i nie może się przenieść poza swoje miejsce (I de Coelo et Mundo). Nie było zaś stosownym, by Syn Boży poniżał godność natury, którą przyjmował, lecz raczej powinien ją był podwyższyć. A zatem nie poniżył ciała niebieskiego lub niezniszczalnego, lecz raczej przyjęte ciało, ziemskie i ułomne, uczynił niezniszczalnym i niebieskim.
Podobnie. Apostoł mówi (Rz 1, 3) o Synu Bożym, że się stał jemu z nasienia Dawidowego wedle Ciała. Lecz ciało Dawida było ziemskim ciałem. A zatem Ciało Chrystusa Pana było także ziemskim ciałem.
Co więcej. Tenże Apostoł mówi (Ga 4, 4): zesłał Bóg syna swego uczynionego z niewiasty. U Mateusza zaś (Mt 1, 16) powiedziano, że Jakób zrodził Józefa, męża Maryi, z której się narodził Jezus, którego zowią Chrystusem. Nie powiedzianoby więc, ani że został uczyniony, ani że został zrodzony, jeśliby przez nią tylko jak gdyby przez przewód przeszedł, nic z niej nie czerpiąc. A zatem wziął od niej ciało.
Oprócz tego. Nie możnaby nazywać Maryi matką Jezusa, gdyby jak o tym świadczy ewangelista (Mt 1, 18), nie był od niej czegoś wziął.
Co więcej. Mówi Apostoł (Hbr 2, 11. 12): który poświęca, mianowicie Chrystus, i którzy bywają poświęceni, mianowicie wierni Chrystusa, z jednego wszyscy. Dla której przyczyny nie wstydzi się braćmi ich nazywać. Mówiąc: Opowiem imię Twoje braciom moim. I poniżej (w. 14): Ponieważ tedy dzieci wspólność miały ciała i krwi i on także tychże uczestnikiem był. Jeżeli zaś Chrystus Pan miał tylko ciało niebieskie, jest rzeczą jasną, że my mając ciało ziemskie, nie jesteśmy tego samego ciała co On, a z tego wynika, że nie możemy też być nazwani Jego braćmi. Ani też On nie uczestniczy w ciele i krwi, wiadomo bowiem, że ciało i krew złożone są z niższych elementów, a nie mają natury ciała niebieskiego. Jest więc jasnym, że to stanowisko sprzeciwia się nauce Apostolskiej.
Argumenty, którymi się posługują, są zaś bezwartościowe. Chrystus Pan zstąpił bowiem z nieba nie jako ciało lub dusza, lecz jako Bóg. Wiemy o tym ze słów samego Chrystusa Pana. Powiedziawszy bowiem (J 3, 13): Żaden nie wstąpił do nieba, jedno, który zstąpił z nieba, dodaje Syn człowieczy, który jest w niebie, przez co wskazuje, że z nieba zstąpił w ten sposób, że jednak nie przestał być w niebie. Jest to zaś właściwym Bogu, by był tak na ziemi, jak i zapełniał niebo; według słów (Jr 23, 24): Niebo i ziemię ja napełniam. A zatem Syn Boży, nie zstąpił z nieba jako Bóg, ruchem miejscowym, co bowiem porusza się ruchem miejscowym, w ten sposób zajmuje nowe miejsce, że opuszcza poprzednie. Mówi się więc, że Syn Boży zeszedł z nieba, odnośnie do tego, że złączył się z substancją ziemską; podobnie też Apostoł mówi, że się wyniszczył, przyjąwszy postać sługi, jednak w ten sposób, że nie stracił boskości natury.
Wykazano już powyżej, że to, na czym opierają swe twierdzenia, jest fałszywe. Dowiedziono bowiem w II Księdze, (R. XLI) że rzeczy cielesne zostały uczynione przez Boga, a nie przez szatana.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.