Księga IV, Rozdział 31
O błędzie Apolinarego odnośnie do Ciała Chrystusa Pana
Bardziej jeszcze nierozumnym był błąd Apolinarego odnośnie do Wcielenia, który jednak co do tego się zgadza z powyższym, że twierdził, iż ciało Chrystusa Pana nie było wzięte z Najśw. Panny, lecz, co jest bardziej bezbożne, że część Słowa została zamieniona na Ciało Chrystusa. Okazją do tego błędu było to, co powiedziano (J 1, 14): Słowo stało się ciałem. Twierdził, że należy je rozumieć tak, jakoby samo Słowo zostało zamienione na ciało, tak jak się rozumie to, co czytamy (J 2, 9): Gdy skosztował przełożony wesela wody, która się stała winem, co powiedziano dlatego, że woda została przemieniona we wino.
Łatwo zaś stwierdzić, że to jest niemożliwe, na podstawie tego co powiedziano. Wskazano bowiem powyżej, (Ks. I, R. XIII), że Bóg jest zupełnie niezmienny. Każda zaś rzecz, która się przemienia w inną, jest oczywiście zmienną. Skoro więc Słowo Boże jest prawdziwym Bogiem, jak tego dowiedziono (R. III), jest rzeczą niemożliwą, by Słowo Boże zostało zamienione na ciało.
Podobnie. Słowo Boże, będąc Bogiem, jest niezłożone; wykazano bowiem powyżej, że w Bogu nie ma złożenia (Ks. I, R. XVIII). Jeżeli więc jakaś część Słowa Bożego została zamieniona na ciało, wynika stąd, że całe Słowo zostało zamienione na ciało. To zaś, co zamienia się na coś innego, przestaje być tym, czym było pierwej, jak woda zamieniona na wino, już nie jest wodą, lecz winem. A zatem po wcieleniu, według tego stanowiska, już nie będzie Słowa bożego. To zaś jest niemożliwe, bądź to dlatego, że Słowo Boże jest wieczne, według słów (J 1, 1): Na początku było słowo, bądź to dlatego, że po wcieleniu nazywa się Chrystusa Pana Słowem Bożym, według Apokalipsy (Ap 19, 13): obleczony był w szatę krwią pokropioną, a zowią imię jego Słowo Boże.
Co więcej. Niemożliwym jest, by te rzeczy, które nie mają wspólnej materii i rodzaju, przemieniały się w siebie wzajemnie; z linii bowiem nie powstaje białość, bo należą do różnych rodzajów, ani też ciało złożone z elementów nie może się zamienić na jakieś ciało niebieskie, lub na jakąś substancję niecielesną, czy naodwrót, skoro nie są z tej samej materii. Słowo Boże zaś, skoro jest Bogiem, nie ma ani tego samego rodzaju, co jakakolwiek inna rzecz, ani materii, dlatego, że Bóg ani nie należy do żadnego rodzaju, ani też nie ma materii (Ks. I, R. XVII, XXV). Jest więc niemożliwym, by Słowo Boże zostało zamienione na ciało, lub na cokolwiek innego.
Oprócz tego. Należy to do pojęcia ciała, kości i krwi, i tym podobnych części, by były złożone ze zdeterminowanej materii. Jeśli więc Słowo Boże zostało zamienione na ciało, jak twierdzi Apolinary, to wynikałoby stąd, że w Chrystusie Panu nie byłoby rzeczywistego ciała, ani nic temu podobnego. I w ten sposób nie będzie też człowiekiem rzeczywistym, lecz tylko pozornym, i wyniknęłoby stąd to wszystko, przeciw czemu pisaliśmy, zwalczając Walentyna.
Wynika więc stąd jasno, że to co mówi św. Jan, że Słowo Ciałem się stało, nie należy rozumieć w ten sposób, jakoby Słowo zostało przemienione na ciało, lecz w ten sposób, że Słowo przyjęło ciało, by zamieszkać wśród ludzi i widzialnie się im ukazać. Stąd też dodano i mieszkało między nami i widzieliśmy chwałę jego i t. d., jak też powiedziano o Bogu u Barucha (Ba 3, 38), że: na ziemi był widzian, i z ludźmi obcował.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.