Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 37

Przeciwko tym, którzy twierdzili, że w Chrystusie Panu nie powstaje z duszy i ciała pewna całość

Z tego co powiedziano wynika jasno, że w Chrystusie Panu jest tylko jedna osoba, jak to wiara nam podaje, i dwie natury, wbrew temu co przyjęli Nestoriusz i Eutyches. Ponieważ jednak wydaje się to trudnym dla naszego rozumu naturalnego, niektórzy późniejsi uczeni o tym połączeniu głosili co następuje. Ponieważ twierdzili oni z połączenia duszy i ciała powstaje człowiek, a z danej duszy i z danego ciała dany człowiek, co oznacza hypostazę i osobę, chcieli uniknąć konieczności przyjęcia w Chrystusie Panu innej hypostazy, lub osoby, poza hypostazą lub osobą Słowa, i powiedzieli, że dusza i ciało w Chrystusie Panu nie były połączone, ani też z nich nie powstaje jakaś substancja; w ten sposób chcieli uniknąć herezji Nestoriusza. Dalej, wydaje się niemożliwym, by coś stało się własnością substancji jakiejś rzeczy, a nie należało do natury, którą przedtem ta rzecz miała, bez tego, by się w tej rzeczy coś zmieniło. Słowo zaś jest zupełnie niezmienne; aby więc uniknąć konieczności powiedzenia, że dusza i ciało przyjęte należały do natury Słowa, które je posiadało odwiecznie, twierdzili, że Słowo przyjęło duszę ludzką i ciało w sposób przypadłościowy, tak jak na przykład człowiek wkłada ubranie, i przez to chcieli usunąć błąd Eutychesa.

Lecz zdanie takie sprzeciwia się zupełnie nauce wiary. Dusza bowiem i ciało przez swe złączenie stanowią ciało; forma bowiem dodana do materii stanowi gatunek. Jeżeli więc dusza i ciało nie były złączone w Chrystusie Panu, nie był Chrystus Pan człowiekiem, wbrew temu co mówi Apostoł (1 Tm 2, 5): Pośrednik Boga i ludzi Człowiek Chrystus Jezus.

Podobnie. Każdy z nas nazywa się człowiekiem dlatego, że złożony jest z duszy i z ciała. Jeżeli więc Chrystusa Pana nie dlatego się nazywa człowiekiem, lecz tylko dlatego, że miał duszę i ciało, choć nie były połączone, nazywałoby się Go człowiekiem w innym znaczeniu i nie byłby człowiekiem tego samego gatunku, co my, a przeciwnie mówi Apostoł (Hbr 2, 17): powinien był we wszystkim być podobny braciom.

Co więcej. Nie każde ciało należy do natury ludzkiej, lecz tylko ciało ludzkie. Jest zaś ciałem ludzkim tylko przez połączenie z ożywiającą duszą rozumną, ani bowiem oku, ani ręce, ani nodze, lub ciału, czy kościom nie nadaje się ich nazw w zwykłym znaczeniu, gdy nie są połączone z duszą. Nie można więc powiedzieć, że Słowo przyjęło naturę ludzką, jeśli przyjęło ciało nie złączone z duszą.

Co więcej. Dusza ludzka z natury łączy się z ciałem. A zatem taka dusza, która nie łączy się z ciałem, by utworzyć jakieś jestestwo, nie jest duszą ludzką, gdyż to, co jest naturalne, musi być zawsze. Jeżeli więc dusza Chrystusa Pana nie jest złączona z Jego ciałem, na to, by utworzyć jestestwo, wynika stąd, że nie jest duszą ludzką. Tak więc nie byłoby ludzkiej natury w Chrystusie Panu.

Oprócz tego. Jeżeli Słowo jest złączone z duszą i ciałem przypadłościowo, jakby na przykład z odzieniem, nie była natura ludzka naturą Słowa. A zatem po połączeniu, Słowo nie istniało substancjalnie w dwóch naturach; jak nie mówi się, że człowiek odziany istnieje substancjalnie w dwóch naturach. Eutyches za to twierdzenie został potępiony na synodzie chalcedońskim.

Podobnie. Nie odnosi się do człowieka tego, co dzieje się z jego ubraniem; nie mówimy bowiem, że się człowiek rodzi, gdy się ubiera, ani że jest ranny, gdy odzienie się podrze. Jeżeli więc Słowo przyjęło duszę i ciało tak, jak człowiek bierze na siebie odzienie, nie będzie można powiedzieć, że Bóg się urodził, lub, że cierpiał ze względu na ciało, które przyjął.

Dalej. Jeżeli Słowo przyjęło naturę ludzką tylko jakby odzienie, tak, by się mogło okazać oczom ludzkim, daremnie przyjęło duszę ludzką, która z natury swej jest niewidzialną.

Co więcej. Według tego zdania, nie inaczej przyjął Syn ciało ludzkie, jak Duch Święty przyjął postać gołębicy, w której się ukazał. A to jest oczywiście fałszywe; nie powiedziano bowiem, że Duch Święty stał się gołębicą, ani mniejszym od Ojca, jak się mówi o Synu, który stał się człowiekiem i mniejszym od Ojca, ze względu na przyjętą naturę (J 14, 28).

Podobnie. Gdy się zastanowimy nad tym zagadnieniem zobaczymy, że z tego zdania wynikają niedorzeczności, zawarte w różnych herezjach. Zdanie bowiem, że Syn Boży jest złączony z duszą i ciałem przypadłościowo, jak człowiek z odzieniem, schodzi się ze zdaniem Nestoriusza, który twierdził, że połączenie dokonało się przez zamieszkiwanie Słowa Bożego w człowieku; nie mógł bowiem Bóg odziać człowieka zetknięciem cielesnym, lecz tylko przez zamieszkiwanie w nim łaski. Z tego także co mówi o przypadłościowym połączeniu Słowa z duszą i ciałem ludzkim, wynika, że Słowo po połączeniu nie istniało substancjalnie w dwóch naturach, jak mówił Eutyches; nie istnieje bowiem żadna rzecz substancjalnie w tym, co się z nią łączy przypadłościowo. W tym zaś, co mówi, że dusza i ciało nie łączą się na to, by utworzyć jakieś jestestwo, zgadza się częściowo z Ariuszem, a częściowo z Apolinarym, którzy twierdzili, że ciało Chrystusa nie jest ożywione duszą rozumną, a częściowo z Manicheuszem, który twierdził, że Chrystus nie był prawdziwym człowiekiem, lecz zjawą. Jeśli bowiem dusza nie jest połączona z ciałem, by utworzyć jakieś jestestwo, było złudą, że Chrystus Pan był podobny do innych ludzi, złożonych z duszy i ciała.

Okazję do tego twierdzenia dały słowa Apostoła (Flp 2, 7): postawą znaleziony jako człowiek. Nie rozumieli bowiem, że powiedziano to w przenośni. To zaś, co się mówi w przenośni, nie może zawierać dokładnego podobieństwa we wszystkich szczegółach. Ma więc natura ludzka pewne podobieństwo z odzieniem, o ile Słowo można było oglądać przez ciało widzialne, jak człowieka oglądamy w jego odzieniu; nie ma zaś podobieństwa co do tego, jakoby połączenie Słowa z naturą ludzką w Chrystusie Panu było przypadłościowe.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.