Księga IV, Rozdział 40
Zarzuty przeciwko wierze we Wcielenie
Nauka Kościoła katolickiego o Wcieleniu napotyka na wiele trudności, z powodu których nieprzyjaciele wiary zwalczają tę tajemnicę.
Wykazano bowiem w Pierwszej Księdze, że Bóg nie jest ani ciałem, ani nie jest mocą w ciele. Jeżeli zaś przyjął ciało, wynika stąd, że albo zamienił się w ciało, lub że jest po wcieleniu mocą w ciele. Wydaje się więc rzeczą niemożliwą, by Bóg się wcielił.
Podobnie. Każda rzecz, która otrzymuje nową naturę, podlega zmianie substancjalnej; o tyle bowiem coś się rodzi, o ile otrzymuje jakąś naturę. Jeżeli więc hypostaza Syna Bożego otrzymała nowe istnienie substancjalne w naturze ludzkiej, wydaje się stąd, że zmieniła się substancjalnie.
Co więcej. Żadna hypostaza nie sięga poza naturę tej rzeczy, w której istnieje; raczej można naturę rozszerzyć poza hypostazę, gdy obejmuje wiele hypostaz. Jeżeli więc hypostaza Syna Bożego przez Wcielenie stała się hypostazą natury ludzkiej, wynika stąd, że Syn Boży nie jest wszechobecny po Wcieleniu, gdyż natura ludzka nie jest wszechobecna.
Co więcej. Jedna i ta sama rzecz może mieć tylko jedną istotność; ona bowiem oznacza substancję rzeczy, która jest jedną w jednej rzeczy. Lecz naturą każdej rzeczy jest jej istotność, naturą bowiem rzeczy jest to, co oznacza definicja. Wydaje się więc niemożliwym, by jedna hypostaza istniała w dwóch naturach.
Oprócz tego. W tych rzeczach, które istnieją bez materii, nie może istotność rzeczy różnić się od rzeczy, jak to powyżej okazano. I to przede wszystkim stosuje się do Boga, który nie tylko jest swą istotnością, lecz także jest swym istnieniem. Lecz natura ludzka nie może być tym samym, czym jest hypostaza boska. A więc wydaje się rzeczą niemożliwą, by hypostaza boska istniała substancjalnie w naturze ludzkiej.
Podobnie. Natura jest mniej złożona i bardziej formalna od hypostazy, która w niej istnieje, gdyż natura ogólnie wzięta, wyosabnia się przez dodanie czegoś materialnego do hypostazy. Jeżeli więc hypostaza boska istnieje substancjalnie w naturze ludzkiej, wynika stąd, jak się wydaje, że natura ludzka jest mniej złożona i bardziej formalna od hypostazy boskiej. A to jest zupełnie niemożliwe.
Co więcej. Tylko w tym, co jest złożone z formy i materii, widzimy, że różni się rzecz poszczególna od swej istotności, dlatego, że poszczególna rzecz jest wyosobniona przez określoną materię, która nie jest zawarta w istotności i w naturze gatunku; w określeniu bowiem Sokratesa zawiera się dana materia, a nie ma jej w pojęciu natury ludzkiej. Wszelka więc hypostaza, istniejąca substancjalnie w naturze ludzkiej konstytuuje się przez określoną materię. Tego zaś nie można powiedzieć o hypostazie boskiej. Nie jest więc możliwym, jak się wydaje, by hypostaza Słowa bożego istniała substancjalnie w naturze ludzkiej.
Co więcej. Dusza i ciało w Chrystusie Panu nie miały mniejszej mocy, niż u innych ludzi. Lecz w innych ludziach z ich połączenia powstaje podłoże, hypostaza i osoba. A zatem w Chrystusie Panu z połączenia duszy i ciała powstaje podłoże, hypostaza i osoba. Nie może jednak powstać podłoże, hypostaza i osoba Słowa Bożego, które jest wieczne. A zatem wydaje się, że w Chrystusie Panu jest inne podłoże, hypostaza i osoba, oprócz podłoża, hypostazy i osoby Słowa Bożego.
Oprócz tego. Jak ludzka natura składa się w ogóle z duszy i z ciała, tak dana dusza i dane ciało stanowią danego człowieka, czyli podłoże ludzkie. Lecz w Chrystusie Panu była dana dusza i dane ciało, z ich połączenia więc, jak się wydaje, powstaje hypostaza. Ten sam wniosek wypływa więc, co poprzednio.
Podobnie. Człowiek Chrystus, gdy rozważamy tylko to, że się składa z duszy i ciała, jest pewną substancją. Lecz nie jest substancją w ogóle. A zatem jest pewną poszczególną substancją. A więc jest hypostazą.
Co więcej. Jeżeli podłoże natury ludzkiej w Chrystusie Panu równa się podłożu natury boskiej, to musi w pojęciu człowieka którym jest Chrystus, mieścić się hypostaza boska. Nie mieści się to zaś w pojęciu innych ludzi. W innym więc znaczeniu mówiłoby się człowiek o Chrystusie Panu, a w innym o innych ludziach. I tak nie należałby Chrystus Pan do tego samego gatunku co my.
Co więcej. Trzy rzeczy mamy w Chrystusie Panu, jak powiedziano powyżej: mianowicie ciało, duszę i bóstwo. Dusza zaś, skoro jest szlachetniejszą od ciała, nie jest podłożem ciała, lecz raczej jego formą. Ani więc to, co jest boskie, nie jest podłożem natury ludzkiej, lecz raczej jest w stosunku do niej czymś formalnym.
Oprócz tego. Każda rzecz, którą się dodaje do czegoś całkowitego, przydana jest do niego przypadłościowo. Lecz skoro Słowo Boże jest odwieczne, jest jasnym, że ciało przyjęte zostało dodane do Niego, gdy posiadało już całkowite istnienie. A zatem zostało dodane przypadłościowo.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.