Księga IV, Rozdział 43
Że natura ludzka, przyjęta przez Słowo, nie istniała przed tym przyjęciem, lecz została przyjęta w chwili poczęcia
Skoro Słowo przyjęło naturę ludzką w jedności osoby, jak wynika z tego co powiedziano, wynika stąd, że natura ludzka nie istniała uprzednio, zanim się nie złączyła ze Słowem.
Gdyby bowiem istniała uprzednio, to skoro mogłaby istnieć tylko w osobniku, musiałby istnieć jakiś osobnik mający tę naturę ludzką, przed połączeniem. Osobnik natury ludzkiej jest to zaś hypostaza i osoba. Trzeba więc będzie powiedzieć, że natura ludzka, którą Słowo miało przyjąć, istniała uprzednio w jakiejś hypostazie lub osobie. Gdyby więc owa natura została przyjęta, a pozostałaby poprzednia hypostaza lub osoba, byłyby po połączeniu dwie hypostazy, lub osoby, jedna osoba Słowa, a druga człowieka. I w ten sposób połączenie nie dokonałoby się w hypostazie, lub w osobie. A to sprzeciwia się orzeczeniu wiary. Jeżeli zaś hypostaza lub osoba owa nie pozostałaby w tej naturze, w której istniała, zanim została przyjęta przez Słowo, musiała zostać zniszczona, żaden bowiem osobnik nie może przestać być tym, czym jest, inaczej jak przez to, że zostaje zniszczony. Tak więc ten człowiek, który istniał przed połączeniem, musiałby być zniszczonym; a tym samym i natura ludzka, która w nim istniała. Było więc niemożliwym, by Słowo przyjęło do jedności osoby jakiegoś człowieka, który istniał uprzednio.
Sprzeciwiałoby się to także doskonałości wcielenia Słowa Bożego, gdyby Mu brakowało czegoś, co jest dla człowieka naturalnym. Jest zaś dla człowieka naturalnym, by się rodził sposobem ludzkim. Tego zaś brakowałoby Słowu Bożemu, gdyby przyjęło naturę człowieka istniejącego uprzednio; człowiek ten byłby bowiem w swym narodzeniu całkowitym człowiekiem, stąd nie możnaby przypisywać jego narodzenia Słowu, ani też Najświętszej Panny nie możnaby nazwać Matką Boga. Wiara katolicka wyznaje zaś, że jest nam podobny we wszystkim... oprócz grzechu (Hbr 4, 15) i mówi, że Syn Boży, według Apostoła (Ga 4, 4) był uczyniony z niewiasty i urodzony i że Dziewica była matką Boga. Nie było więc słusznym, by przybrał naturę człowieka istniejącego uprzednio.
Widać stąd jasno, że od pierwszej chwili poczęcia złączył się z naturą ludzką. Jak bowiem człowieczeństwo Słowa Bożego wymaga, by Słowo Boże narodziło się w ludzki sposób, ażeby być prawdziwym, naturalnym człowiekiem i we wszystkim, co jest dla nas naturalnym, było do nas podobnym, tak też wymaga, by Słowo Boże zostało poczęte sposobem ludzkim, według porządku natury bowiem nie rodzi się człowiek, zanim pierwej nie zostanie poczętym. Gdyby zaś natura ludzka, którą Słowo miało przyjąć, istniała poprzednio w jakimkolwiek stanie, zanim została przyjętą przez Słowo, nie możnaby tego poczęcia przypisać Słowu Bożemu, tak, by można powiedzieć, że zostało poczęte ludzkim poczęciem. Było więc rzeczą słuszną, że od pierwszej chwili poczęcia Słowo Boże złączyło się z naturą ludzką.
Dalej. Przy zrodzeniu człowieka, moc czynna działa dla udoskonalenia natury ludzkiej w jakimś danym osobniku. Jeżeli zaś Słowo Boże nie przyjęło natury ludzkiej od pierwszej chwili poczęcia, wtedy moc czynna przed połączeniem, skierowałaby swe działanie do jakiegoś osobnika natury ludzkiej, to znaczy hypostazy lub osoby ludzkiej; po połączeniu zaś trzebaby to działanie skierować ku innej hypostazie lub osobie, mianowicie ku Słowu Bożemu, które rodziło się z natury ludzkiej. W ten sposób więc, nie byłoby jednego zrodzenia, skoro byłoby skierowane do dwóch osób. Ani też nie odnosiłoby się do jednej całości, a to jest obcym dla porządku natury. Nie było więc odpowiednim, by Słowo Boże przyjmowało naturę ludzką po poczęciu, lecz w chwili poczęcia.
Podobnie. Wydaje się, że wymaga tego porządek zrodzenia ludzkiego, by ten sam został urodzony, kto zostaje poczęty, a nie kto inny, skoro poczęcie prowadzi do rodzenia. Stąd, jeśli Syn Boży narodził się ludzkim sposobem, musi też Syn Boży być poczęty ludzkim sposobem, a nie może przyjmować natury już istniejącego człowieka.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.