Księga IV, Rozdział 51
Zarzuty przeciw grzechowi pierworodnemu
Przeciwko tej prawdzie istnieją jednak zarzuty.
Grzechu bowiem jednego nie można przypisywać drugiemu jako winy, stąd mówi Ezechiel (Ez 18, 20), że: „Syn nie poniesie nieprawości ojca”. A to dlatego, że zbieramy pochwały lub nagany tylko za to, co jest w nas. W nas jest zaś to, co wolą naszą popełniamy. A zatem grzechu pierwszego człowieka nie przypisuje się całemu rodzajowi ludzkiemu.
Gdyby zaś ktoś powiedział, że gdy jeden zgrzeszył, w którym wszyscy zgrzeszyli, jak mówi Apostoł, a więc nie przypisuje się jednemu człowiekowi grzechu innego człowieka, lecz jego własny, to i z tej odpowiedzi nic nie wynika. Ci bowiem, którzy narodzili się z Adama, wtedy, gdy Adam zgrzeszył, nie istnieli w nim aktualnie, lecz tylko wirtualnie, jako w pierwszym początku. Grzeszenie zaś, które jest pewną czynnością, może być właściwością tylko kogoś, kto istnieje aktualnie. A zatem nie wszyscy zgrzeszyliśmy w Adamie.
Gdyby zaś powiedziano w ten sposób, że zgrzeszyliśmy w Adamie, jakoby od niego jako od początku, wraz z naturą przechodził na nas grzech, i to wydaje się niemożliwym. Przypadłość bowiem nie przechodzi z podmiotu na podmiot i nie może być przekazana, jeżeli i podmiot nie zostaje przekazany. Podmiotem grzechu jest zaś dusza rozumna, a ta nie zostaje nam przekazana od pierwszego rodzica, lecz Bóg każdą poszczególną stwarza, jak to wykazano w Drugiej Księdze. A zatem nie może grzech przechodzić na nas od Adama przez pochodzenie.
Co więcej. Jeżeli grzech od pierwszego rodzica przechodzi na innych ludzi, dlatego że od niego pochodzą, Chrystus Pan zaś wywodzi swe pochodzenie od pierwszego rodzica, wydaje się, że i On podlegał grzechowi pierworodnemu. A to sprzeciwia się wierze.
Oprócz tego. To co wynika z jakiejś rzeczy odnośnie do jej naturalnego pochodzenia, jest dla niej naturalne. To zaś, co jest dla kogoś naturalne, nie jest w nim grzechem; jak na przykład dla kreta nie jest to winą, że nie widzi. Nie mógł więc grzech przejść na innych przez pochodzenie od pierwszego człowieka.
Gdyby zaś ktoś powiedział, że grzech od pierwszego człowieka przechodzi na innych przez pochodzenie, nie odnośnie do tego, że ono jest naturalne, ale odnośnie do tego, że jest spaczone, i tego stanowiska nie można obronić. Brak bowiem jakiś w działaniu natury przydarza się tylko z powodu braku jakiegoś pierwiastka naturalnego; jak na przykład pewna niedoskonałość będąca w nasieniu, powoduje narodzenie się dzieci potwornych. Nie można zaś wskazać żadnego niedostatku naturalnego w nasieniu ludzkim. Nie wydaje się więc, by jakiś grzech przechodził od pierwszego rodzica na potomków, z powodu skażenia przekazanego przez pochodzenie.
Podobnie. Grzechy pochodzące w dziełach natury od niedostatku w jakimś pierwiastku, nie zdarzają się ani zawsze, ani często, lecz rzadko. Jeżeli więc grzech przez skażenie pochodzenia przechodzi na potomków od pierwszego rodzica, nie przejdzie on na wszystkich, lecz na kilku nielicznych.
Oprócz tego. Jeżeli przez skazę w pochodzeniu przechodzi jakaś ułomność na potomstwo, musi owa ułomność być tego samego rodzaju, jaka jest w swoim źródle; skutki bowiem są podobne do przyczyn. Pochodzenie zaś, czyli zrodzenie ludzkie, jest aktem władzy rodzenia, która nie ma udziału w rozumie, więc nie może mieć w sobie błędu z rodzaju winy, tylko w tych bowiem aktach może być cnota lub grzech, które w jakiś sposób podlegają rozumowi; stąd nie przypisuje się tego człowiekowi za winę, jeżeli z powodu skażonego pochodzenia, rodzi się ślepy lub trędowaty. W żaden więc sposób nie może skaza winy przechodzić od pierwszego rodzica na potomków przez pochodzenie.
Co więcej. Grzech nie usuwa dobra natury, stąd i w szatanach pozostaje dobro naturalne, jak mówi Dionizy. Zrodzenie jest zaś aktem natury. Tak więc rodzenie się ludzi nie mogło zostać spaczone przez grzech pierwszego człowieka, tak, by jego grzech przechodził na jego potomków.
Co więcej. Człowiek rodzi coś podobnego do siebie co do gatunku. W tym więc, co nie należy do gatunku, nie musi dziecko być podobnym do rodziców. Grzech zaś nie może należeć do pojęcia gatunku; grzech bowiem nie należy do natury, ale jest raczej zepsuciem porządku naturalnego. Nie muszą więc rodzić się grzesznicy z pierwszego człowieka grzeszącego.
Oprócz tego. Dzieci raczej są podobne do rodziców, niż do dalszych krewnych. Zdarza się zaś, że rodzice są bez grzechu, a w akcie rodzenia nie popełnia się żadnego grzechu. A zatem nie rodzą się wszyscy grzesznikami z powodu grzechu pierwszego rodzica.
Wreszcie, jeżeli grzech pierwszego człowieka przeszedł na innych ludzi, a dobro w działaniu silniejsze jest niż zło, jak to powyżej okazano, zatem zadośćuczynienie Adama i jego sprawiedliwość tym bardziej musiały przejść na innych.
Co więcej. Jeżeli grzech pierwszego człowieka przez pochodzenie przechodzi na innych, z tego samego powodu przechodzą grzechy innych rodziców na ich potomków. I tak zawsze późniejsi potomkowie byliby bardziej obciążeni grzechami, niż wcześniejsi. A tak musi być szczególnie wtedy, gdy grzech przechodzi od rodziców na potomstwo, a zadośćuczynienie nie może przechodzić.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.