Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 62

O błędach niewiernych odnośnie do sakramentu Eucharystii

Podobnie, jak gdy Chrystus wypowiedział owe słowa, niektórzy z uczniów szemrali i mówili: Twarda jest ta mowa. Któż jej słuchać może?, tak też powstali heretycy przeciwko nauce Kościoła o tej prawdzie. Twierdzą bowiem, że w tym sakramencie nie ma rzeczywiście ciała i krwi Chrystusa, lecz że on ciało i krew Chrystusa tylko oznacza; tak jakoby należało rozumieć, gdy Chrystus powiedział, wskazując na chleb, To jest ciało moje (Mt 26, 26; Mk 14, 22; Łk 22, 19; 1 Kor 11, 24), że jest to znakiem, albo wyobrażeniem ciała mego; podobnie jak należy rozumieć słowa Apostoła (1 Kor 10, 4): A skałą był Chrystus, to jest wyobrażenie Chrystusa; i w ten sam sposób tłumaczą wszystkie podobne wyrażenia w Piśmie św.

Powołują się zaś w tym twierdzeniu na słowa Chrystusa Pana, który, chcąc usunąć od swych uczniów zgorszenie, spowodowane Jego powiedzeniem, że ciało i krew Jego są pokarmem i napojem, powiedział jakoby tłumacząc się: Słowa, którem ja wam mówił, duchem i żywotem są, jakoby to, co powiedział, należało rozumieć nie dosłownie, lecz w znaczeniu duchowym.

Przytaczają w tym celu wiele trudności, które, jak się wydaje, wynikają z tej nauki Kościoła, i z powodu których ta nauka Chrystusa i Kościoła wydaje im się twardą.

Po pierwsze mianowicie wydaje się trudnym do pojęcia, w jaki sposób prawdziwe ciało Chrystusa staje się obecnym na ołtarzu. W dwojaki bowiem sposób zaczyna jakaś rzecz być tam, gdzie jej przedtem nie było: albo przez ruch miejscowy, albo przez przemienienie czegoś w siebie; jak na przykład ogień zaczyna być gdzieś bądź dlatego, że tam zostaje na nowo zapalony, bądź dlatego, że tam zostanie przeniesiony. Jest zaś jasnym, że prawdziwe ciało Chrystusa nie zawsze było na tym ołtarzu, Kościół bowiem wyznaje, że Chrystus Pan wraz ze swym ciałem wstąpił do nieba. Wydaje się zaś niemożliwym, by jakaś rzecz została tutaj na nowo zamieniona na ciało Chrystusa. Nic bowiem nie zamienia się w coś, co już istnieje, skoro to, w co dana rzecz się przemienia, przez tę przemianę otrzymuje istnienie. Jest zaś oczywistym, że ciało Chrystusa Pana istniało uprzednio, poczęte w łonie Najświętszej Panny. Nie wydaje się więc rzeczą możliwą, by na ołtarzu znowu zaczynało być obecnym, przez to, że coś na nie zostaje przemienione. Podobnie nie wydaje się to możliwym, by stawało się obecnem przez ruch miejscowy. Każda bowiem rzecz, która się porusza ruchem miejscowym, w ten sposób zaczyna być w jednym miejscu, że przestaje być w drugiem, w którem była poprzednio. Należałoby zatem powiedzieć, że skoro Chrystus Pan staje się obecnym na tym ołtarzu, na którym odprawia się ten Sakrament, przestaje być w niebie, do którego wstąpił. Co więcej. Żaden ruch miejscowy nie kończy się na dwóch miejscach równocześnie. Widzimy tymczasem, że Sakrament równocześnie zostaje sprawowany na różnych ołtarzach. Nie jest więc możliwym, by ciało Chrystusa stawało się tam obecne ruchem miejscowym.

Druga trudność wynika z miejsca. Gdy bowiem dana rzecz pozostaje w całości, części jej nie są porozdzielane po różnych miejscach. Widzimy zaś, że w tym sakramencie chleb i wino są osobno w różnych miejscach. Jeżeli więc ciało Chrystusa Pana jest pod postacią chleba, a krew pod postacią wina, wynika stąd, jak się wydaje, że Chrystus Pan nie pozostaje w całości, lecz, że zawsze, gdy się odprawia ten sakrament, oddziela się Jego krew od Jego ciała. Co więcej. Wydaje się rzeczą niemożliwą, by większe ciało było zawarte w miejscu ciała mniejszego. Widzimy zaś, że prawdziwe ciało Chrystusa jest ilościowo większe od chleba, ofiarowanego na ołtarzu. Wydaje się więc rzeczą niemożliwą, by prawdziwe ciało Chrystusa, całe i nienaruszone było tam, gdzie widzimy chleb. Jeśli zaś tam nie jest całe, lecz tylko jego część, powróci pierwsza trudność, że mianowicie zawsze, gdy Sakrament ten się sprawuje, zostają części ciała Chrystusowego rozdzielone. Co więcej. Niemożliwym jest, by jedno ciało istniało w wielu miejscach. Jest zaś jasnem, że ten sakrament sprawuje się w wielu miejscach. Wydaje się więc niemożliwym, by ciało Chrystusa prawdziwie było zawarte w tym sakramencie. Chyba, gdyby ktoś może powiedział, że jakaś cząsteczka Jego ciała jest tu, a inna gdzie indziej. Z tego znowu wynika, że przez sprawowanie tego sakramentu Ciało Chrystusa dzieli się na części, chociaż jednak nie wydaje się, by możliwym był podział na tyle cząsteczek, w ilu miejscach ten sakrament się sprawuje.

Trzecia trudność pochodzi z tych rzeczy, które w tym Sakramencie poznajemy zmysłami. Poznajemy bowiem, nawet po konsekracji, w tym sakramencie wszystkie przypadłości chleba i wina, jak barwa, smak, zapach, kształt, ilość, ciężar; nie możemy się co do nich mylić, gdyż zmysł nie myli się co do właściwych sobie przedmiotów zmysłowych. Tego rodzaju przypadłości nie mogą być zaś w ciele Chrystusa Pana, jako w podmiocie; podobnie nie mogą też być w otaczającym go powietrzu; skoro bowiem po większej części są to przypadłości naturalne, muszą mieć podmiot o pewnej określonej naturze, inny niż natura ciała ludzkiego, lub powietrza. Nie mogą też istnieć same przez się, gdyż właściwością przypadłości jest istnieć w czymś innym. Dalej, przypadłości, będąc formami, mogą zostać wyosobnione tylko przez podmiot. Stąd, poza podmiotem, są one formami powszechnymi. Wynika więc stąd, że tego rodzaju przypadłości istnieją w swych określonych podmiotach, to znaczy w substancji chleba i wina. Jest tam więc substancja chleba i wina, a nie substancja Ciała Chrystusa, dwa ciała bowiem jak się wydaje, nie mogą równocześnie istnieć w jednym miejscu.

Czwarta trudność wynika z działania chleba i wina, oraz zmian, jakim podlegają zarówno przed, jak i po konsekracji. Wino bowiem, w większej ilości rozgrzewa i upaja; chleb zaś posila i odżywia. Gdyby zaś je długo i niedbale przechowywać, zepsują się, i mogą je zjeść myszy; mogą też zostać spalone, i zamienione w popiół lub parę; a to wszystko nie może się odnosić do ciała Chrystusa, które jest niecierpiętliwe, jak nas uczy wiara. Wydaje się więc rzeczą niemożliwą, by ciało Chrystusa było substancjalnie obecne w tym sakramencie.

Piąta trudność odnosi się specjalnie do łamania chleba; łamanie to dostrzegamy zmysłami, i nie jest możliwe bez podmiotu. Niedorzecznym się także wydaje powiedzenie, że podmiotem tego łamania jest ciało Chrystusa Pana. Wydaje się więc, że nie ma tam ciała Chrystusa Pana, lecz tylko substancja chleba i wina.

Takie więc i tym podobne są trudności, dla których nauka Chrystusa i Kościoła o tym Sakramencie wydaje się twardą.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.