Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 66

Odpowiedź na zarzuty stawiane odnośnie do własności czynnych i biernych

Następnie należy rozważyć czwartą trudność. Pod pewnym względem łatwo ją rozwiązać, pod innym zaś przedstawia większą jeszcze trudność.

Z tego bowiem co powiedzieliśmy, jasno wynika, że w tym sakramencie okazują się te same własności czynne, które przed konsekracją okazywały się w substancji chleba i wina, mianowicie, że tak samo oddziaływają na zmysły, takie same zmiany wywołują w otaczającym powietrzu, czy czymś innym, przez swój zapach lub barwę. Powiedzieliśmy bowiem, że w tym sakramencie pozostają przypadłości chleba i wina, a między nimi są jakości zmysłowe, które są podstawą tych czynności.

Dalej, co do niektórych własności biernych, to jest zmian owych przypadłości, również nie zachodzi wielka trudność, jeśli się weźmie pod uwagę to, co powyżej powiedziano. Skoro bowiem wykazaliśmy poprzednio, że wymiary są podmiotem dla innych przypadłości, to w ten sam sposób można uważać inne przypadłości za podmiot przemiany, tak, jak gdyby dawna substancja była tam obecna; mianowicie, gdyby na przykład wino było ogrzewane lub oziębiane, albo zmieniało smak i t. p.

Lecz największą jest trudność odnosząca się do powstawania i rozkładu, które zachodzą przy tym sakramencie. Gdyby ktoś bowiem przyjmował ten sakramentalny chleb w wielkiej ilości, mógłby się nim żywić, a nawet upić się winem, według słów Apostoła (1 Kor 11, 21): „Jeden łaknie, a drugi jest pijany”, co byłoby niemożliwe, gdyby przez przyjmowanie tego sakramentu nie powstawało ciało i krew; pożywienie bowiem przemienia się w substancję tego, kto je przyjmuje; chociaż niektórzy twierdzą, że nie może się człowiek żywić tym sakramentem, lecz tylko wzmocnić i orzeźwić, podobnie jak zapachem wina. Lecz to wzmocnienie trwa tylko chwilowo i nie wystarcza do podtrzymania sił człowieka, gdyby długo nie używał pokarmu. Doświadczalnie zaś łatwo można by wykazać, że człowiek przez dłuższy czas może się utrzymać przy siłach pokarmem sakramentalnym.

Dziwnym się również wydaje, dlaczego twierdzą, że człowiek nie może się wyżywić tym pokarmem sakramentalnym, nie chcąc przyznać, iż może się on przemienić w ciało i krew, skoro jest widocznym dla zmysłów, że przez rozkład czy spalenie, przemienia się w inną substancję, mianowicie w popiół i proch.

A jednak trudno to pojąć, gdyż wydaje się niemożliwe, by przypadłości zmieniły się w substancję, i jest niepodobnym do wiary, by ciało Chrystusa, które jest niecierpiętliwe, miało się zmienić w inną substancję.

Gdyby zaś ktoś chciał powiedzieć, że tak jak chleb zmienia się cudownie w ciało Chrystusa, cudownie również i przypadłości zmieniają się w substancję, to po pierwsze rozkład tego sakramentu lub zniszczenie go przez spalenie, byłoby niezgodne z cudem, a dalej, gdy się zdarzy rozkład lub spalenie tego sakramentu, odbywa się to zwykłym biegiem rzeczy, co się nie zdarza, gdy mamy do czynienia z cudem.

Dla rozwiązania tej trudności znaleziono znane wytłumaczenie, które ma wielu zwolenników. Mówią bowiem, że gdy ten sakrament zmienia się w ciało lub w krew przez proces przyjmowania pokarmu, albo też w popiół przez spalenie lub rozkład, to nie przemieniają się przypadłości w substancję, ani też substancja ciała Chrystusa w inną substancję, lecz cudem bożym substancja chleba, która przedtem istniała, znowu powraca, i od niej pochodzi to wszystko, w co, jak widzimy, sakrament ten się zamienił.

Takie twierdzenie nie da się jednak utrzymać. Wykazano bowiem powyżej, że substancja chleba przemienia się w substancję ciała Chrystusa. To zaś, co zostało w inną rzecz przemienione, nie może wrócić do pierwotnego stanu inaczej, jak tylko przez powrotną przemianę owej rzeczy. Jeśli więc powraca substancja chleba, wynika stąd, że także substancja ciała Chrystusa na powrót zmienia się w chleb. A to jest niedorzeczne.

Co więcej, jeśli powraca substancja chleba, to musi powrócić albo zachowując postaci chleba, albo gdy już zniknęły. Nie może jednak wrócić substancja chleba, jak długo trwają postaci chleba, gdyż dopokąd zostają postaci, pozostaje pod nimi substancja ciała Chrystusa; wynikałoby więc, że równocześnie istnieje tam substancja chleba i substancja ciała Chrystusa. Podobnie również nie może wrócić substancja chleba, gdy zniszczeją postaci chleba; bądź to dlatego, że substancja chleba nie istnieje bez właściwych sobie postaci, bądź dlatego, że po zniszczeniu postaci chleba, powstała już inna substancja, której powstanie wymagało zniknięcia substancji chleba.

Lepiej jest więc raczej powiedzieć, że w samej konsekracji, tak jak w cudowny sposób substancja chleba przemienia się w ciało Chrystusa, tak też cudownie przypadłości otrzymują substancjalne istnienie, które jest właściwością substancji i, co za tym idzie, mogą działać i doznawać tego wszystkiego, co mogłaby działać i doznawać substancja, gdyby tam była obecna. Stąd bez nowego cudu mogą być napojem i pożywieniem, mogą w popiół i proch się obrócić, w ten sam sposób i tym samym biegiem rzeczy, jak gdyby była obecną substancja chleba i wina.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.