Księga IV, Rozdział 71
Że człowiek, który zgrzeszył po otrzymaniu łaski sakramentalnej, może się nawrócić przez łaskę
Z tego, co powiedziano, wynika dalej, że człowiek, który popada w grzech po otrzymaniu łaski sakramentalnej, może powrócić do łaski.
Jak bowiem wykazano, jak długo człowiek żyje na ziemi, tak długo wola jego jest zmienna odnośnie do grzechu i cnoty. Jak więc po otrzymaniu łaski może grzeszyć, tak też po zgrzeszeniu, jak się wydaje, może powrócić do cnoty.
Dalej. Jest jasne, że dobro jest potężniejsze od zła, zło bowiem działa tylko ze względu na pewne dobro, jak to wykazaliśmy powyżej w Trzeciej Księdze. Jeśli więc wola człowieka odwraca się od stanu łaski przez grzech, to tym bardziej może przez łaskę zaprzestać grzechu.
Co więcej. Jak długo człowiek żyje, wola jego nie jest niezmienna. Dopóki więc dany człowiek żyje, znajduje się na drodze dążenia do ostatecznego celu. Nie ma więc woli utwierdzonej w złym, tak, by nie mógł, za łaską bożą, powrócić do dobrego.
Dalej. Jasne jest, że łaska sakramentalna uwalnia człowieka od grzechów, popełnionych przed przyjęciem łaski w sakramentach; mówi bowiem Apostoł (1 Kor 6, 10-11): *Ani rozpustnicy, ani bałwanom służący, ani cudzołożnicy itd., nie posiądą królestwa Bożego. I tym niektórzy byliście, aleście omyci, ale poświęceni, aleście usprawiedliwieni w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa i w Duchu Boga naszego*. Jasne jest także, że łaska udzielona w sakramentach nie zmniejsza dobra naturalnego, lecz je powiększa. Jest zaś dobrem natury to, że człowiek może z grzechu powrócić do stanu sprawiedliwości; zdolność bowiem do dobrego już jest pewnym dobrem. Jeśli więc zdarzy się, że człowiek zgrzeszy po otrzymaniu łaski, to jeszcze będzie mógł powrócić do stanu sprawiedliwości.
Co więcej. Jeśli ci, którzy po chrzcie grzeszą, nie mogą odzyskać łaski, to tracą nadzieję zbawienia. Rozpacz jest zaś drogą do dobrowolnego grzeszenia; powiedziano bowiem (Ef 4, 19), że niektórzy *przyszedłszy do rozpaczy, podali samych siebie na niewstydliwość, ku popełnianiu wszelakiej nieczystości, ku łakomstwu*. Jest to więc bardzo niebezpieczne zapatrywanie, gdyż doprowadza człowieka do takiego steku grzechów.
Oprócz tego. Wykazaliśmy powyżej, że łaska, którą człowiek otrzymuje w sakramentach, nie uwalnia człowieka od możności grzeszenia. Gdyby więc zgrzeszywszy po otrzymaniu łaski sakramentalnej, nie mógł wrócić do stanu sprawiedliwości, byłoby niebezpieczne przyjmować sakramenty. A to wydaje się nierozumne. Nie odmawia się zatem powrotu do sprawiedliwości tym, którzy grzeszą po przyjęciu sakramentów.
Potwierdza to również powaga Pisma świętego. Powiedziano bowiem (1 J 2, 1): *Synaczkowie moi, to wam piszę, abyście nie grzeszyli. Ale i jeśliby kto zgrzeszył, rzecznika mamy u Ojca, Jezusa Chrystusa sprawiedliwego, a on jest ubłaganiem za grzechy nasze*; jest zaś jasne, że te słowa zwracały się do wiernych już ochrzczonych. Także św. Paweł pisze o owym grzeszniku z Koryntu (2 Kor 2, 6-7): *Dosyć temu, który takowy jest, na strofowaniu tym, które bywa od wielu, tak, iż przeciwnym obyczajem raczej darować macie i cieszyć*. A dalej (2 Kor 7, 9) mówi: *Raduję się, nie iżeście się zasmucili, ale iżeście się zasmucili ku pokucie*. Powiedziano również (Jr 3, 1): *A ty cudzołożyłaś z wieloma gamratów; wszakże wróć się do mnie, mówi Pan*. A w ostatnim Trenie (Lm 5, 21): *Nawróć nas Panie ku sobie, a nawrócimy się, odnów dni nasze, jako z pierwu*. Z tego wszystkiego widać, że jeśli wierni upadli po otrzymaniu łaski, to widać też otwarta im jest droga do zbawienia.
W ten sposób usuwa się także błąd Nowacjanów, którzy twierdzili, że nie ma przebaczenia dla tych, którzy zgrzeszyli po chrzcie.
Przytaczali oni dla poparcia swego zdania słowa św. Pawła (Hbr 6, 4-6): *Albowiem niepodobna jest, aby ci, którzy raz są oświeceni, skosztowali też daru niebieskiego i uczestnikami się stali Ducha Świętego, skosztowali nie mniej dobrego Słowa Bożego i mocy przyszłego wieku, a upadli, i aby znowu byli odnowieni ku pokucie*.
W jakim zaś znaczeniu Apostoł to powiedział, widzimy z następnych jego słów: *znowu krzyżujący sami sobie Syna Bożego i na pośmiewisko mający*. A zatem powodem, dla którego ci, którzy upadli po otrzymaniu łaski, nie mogą na nowo się nawrócić po pokucie, jest to, że Syn Boży nie ma być po raz drugi ukrzyżowany. A zatem odmawia się tego odnowienia w pokucie, przez które człowiek zostaje ukrzyżowany wraz z Chrystusem. Dzieje się to zaś przez chrzest, powiedziano bowiem (Rz 6, 3): *Którzykolwiek w Chrystusie Jezusie jesteśmy ochrzczeni, w śmierci jego ochrzczeni jesteśmy*. Jak więc Chrystus Pan nie ma być ukrzyżowany po raz drugi, tak ten, który grzeszy po chrzcie, nie ma być drugi raz chrzczony. Może jednak odnowić się w łasce przez pokutę. Dlatego też Apostoł nie powiedział, że jest rzeczą niemożliwą, by ci, którzy raz upadli nie mogli powrócić, lub nawrócić ku pokucie, lecz, że jest niemożliwe, by się odnowili, którego to wyrażenia zwykle się używa przy chrzcie św., jak to widać (Tt 3, 5): *podług miłosierdzia swego zbawił nas przez omycie odrodzenia, i odnowienie Ducha Świętego*.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.