Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 73

O sakramencie ostatniego namaszczenia

Ponieważ ciało jest narzędziem duszy, narzędzie zaś jest przeznaczone na użytek głównego czynnika, musi narzędzie być tak przysposobione, by odpowiadało głównemu czynnikowi; stąd też ciało przysposabia się tak, jak to odpowiada duszy. Ze zrządzenia sądu bożego zdarza się niekiedy, że choroba duszy, którą jest grzech, przechodzi na ciało. Taka choroba ciała jest czasem pożyteczną dla zdrowia duszy, gdy człowiek tę ułomność ciała znosi pokornie i cierpliwie, i gdy mu się niejako staje zadośćczyniącą karą. Czasami jednak jest ta ułomność ciała przeszkodą dla zdrowia duszy, gdyż słabość cielesna jest przeszkodą cnoty. Było więc rzeczą odpowiednią, by jakiś duchowy środek zastosowano przeciw grzechowi, jako przyczynie słabości ciała, który to środek czasami leczy i ciało, gdy to jest potrzebnym dla zbawienia. W tym celu został ustanowiony sakrament Ostatniego Namaszczenia, o którym powiedziano (Jk 5, 14–15): „Choruje kto między wami? Niech wwiedzie kapłanów kościelnych, a niech się modlą nad nim, pomazując go olejem w imię Pańskie. A modlitwa wiary uzdrowi niemocnego”.

Nie przesądza to o mocy sakramentu, jeżeli czasem chorzy, którzy ten sakrament otrzymują, nie odzyskują całkowicie zdrowia ciała. Uzdrowienie cielesne, nawet tych, którzy godnie ten sakrament przyjmują, nie jest bowiem zawsze pożytecznym dla zbawienia wiecznego. Jednakowoż nie przyjmują go bezużytecznie, pomimo że nie otrzymują zdrowia cielesnego. Skoro bowiem ten sakrament przeznaczony jest na pomoc słabości ciała, będącej skutkiem grzechu, jest jasnym, że musi on także być pomocny przeciw innym skutkom grzechu, mianowicie skłonności do złego i trudności w dobrem, i to tym bardziej, że tego rodzaju słabości duszy są bliższe grzechu, niż słabość ciała. Wprawdzie takie słabości duchowe można wyleczyć przez pokutę, o ile pokutujący uczynkami cnoty, które spełnia jako zadośćuczynienie, odrywa się od złego, a skłania ku dobremu. Lecz ponieważ człowiek, bądź to przez niedbalstwo, bądź przez różne zajęcia, bądź też z powodu krótkości czasu, lub z innych powodów, nie usuwa powyższych braków w sobie doskonale, opatrznościowo zaradza temu sakrament, który ma uzupełnić owo uzdrowienie, i uwolnić od kary doczesnej, tak by nic w nim nie pozostało takiego, co by przy wyjściu duszy z ciała mogło jej przeszkadzać w oglądaniu chwały. I dlatego dodaje Jakub: „i ulży mu Pan”. Zdarza się także niekiedy, że człowiek nie pamięta wszystkich grzechów, które popełnił, tak by mogły zostać usunięte przez Pokutę. Są też grzechy powszednie, bez których nie obejdzie się w życiu codziennym. Od tych musi się człowiek oczyścić przy śmierci przez ten sakrament, by w nim nie pozostało nic, co by się sprzeciwiało oglądaniu chwały. I dlatego dodaje Jakub: „jeśliby w grzechach był, będą mu odpuszczone”.

Widzimy stąd, że sakrament ten jest ostatni i w pewien sposób dokonuje uzdrowienia duchowego, przez które człowiek się przygotowuje niejako na oglądanie chwały. Dlatego nazywa się go też Ostatnim Namaszczeniem.

Wynika stąd, że sakramentu tego nie należy udzielać jakimkolwiek chorym, lecz tylko tym, którzy jak się wydaje, wskutek choroby bliscy są końca życia. A jeśli wyzdrowieją, można im powtórnie udzielić tego sakramentu, jeśli znowu dojdą do podobnego stanu. Namaszczenie w tym sakramencie nie ma bowiem na celu poświęcenia, jak namaszczenie przy bierzmowaniu, obmycie przy chrzcie i inne tym podobne namaszczenia, których nie powtarza się nigdy, dlatego że poświęcenie pozostaje zawsze, póki trwa rzecz poświęcona, z powodu skuteczności mocy bożej poświęcającej. W tym sakramencie zaś namaszczenie ma na celu uzdrowienie, lekarstwo zaś uzdrawiające należy podawać tyle razy, ile razy powtarza się choroba.

A chociaż są tacy, którzy są w stanie bliskim śmierci, chociaż nie chorują, na przykład skazani na śmierć, i którym potrzeba duchowych skutków tego Sakramentu, nie należy go jednak udzielać nikomu prócz chorym, gdyż udziela się go pod postacią lekarstwa ciała, które daje się tylko chorym cieleśnie; należy bowiem zachować w sakramentach to, co sakrament oznacza. Jak więc w chrzcie musi się zachować obmycie ciała, tak w tym sakramencie musi się zastosować środek przeciw słabości ciała. Dlatego też olej jest materią właściwą tego sakramentu, że jest skuteczny w uzdrawianiu ciała, uśmierzając bóle, podobnie jak woda, która obmywa ciało, jest materią tego sakramentu, w którym dokonuje się obmycie duchowe.

Stąd też wynika, że jak cielesne lekarstwo stosuje się do źródła choroby, tak to namaszczenie stosuje się do owych części ciała, od których pochodzi choroba grzechu; takimi są organa zmysłów, ręce i nogi, przez które człowiek grzeszy, a także, jak to gdzieniegdzie jest zwyczajem, nerki, które są siedzibą zmysłowości.

Ponieważ zaś przez ten sakrament zostają odpuszczone grzechy, a grzech zostaje odpuszczony tylko przez łaskę, jest rzeczą jasną, że ten sakrament przynosi łaskę.

To zaś, przez co otrzymujemy łaskę oświecającą umysł, może być dane tylko przez kapłana, stan kapłański jest bowiem oświecający, jak mówi Dionizy (De eccles. Hier.). Nie potrzeba tu zaś biskupa, gdyż przez ten sakrament nie udziela się doskonałości stanu, jak w tych sakramentach, których szafarzem jest biskup.

Ponieważ zaś skutkiem tego sakramentu jest zupełne uzdrowienie, i wymaga obfitości łaski, jest więc odpowiednim dla tego sakramentu, by wielu kapłanów było obecnych, i by modlitwy całego Kościoła wspomagały prośby o skuteczność tego sakramentu. Stąd powiedziano: „niech wwiedzie kapłanów kościelnych, ...a modlitwa wiary uzdrowi niemocnego”. Gdy jednak jeden tylko kapłan jest obecny, wiemy, że udziela on tego sakramentu z mocy całego Kościoła, którego jest sługą i w którego osobie występuje.

Przeszkadza zaś w otrzymaniu skutków tego sakramentu obłuda przyjmującego, podobnie jak i w innych sakramentach.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.