Księga IV, Rozdział 79
Że przez Chrystusa ciała nasze zmartwychwstaną
Ponieważ wykazaliśmy powyżej, że Chrystus uwolnił nas od tego w co popadliśmy przez grzech pierwszego człowieka, od którego nie tylko przeszedł na nas grzech, ale i śmierć, będąca karą za grzech, według słów Apostoła (Rz 5, 12): „przez jednego człowieka grzech na ten świat wszedł, a przez grzech śmierć”, potrzeba więc, byśmy przez Chrystusa byli uwolnieni od jednej i drugiej, to znaczy i od winy i od śmierci. Stąd mówi tamże Apostoł (w. 17): „jeśli jednego przestępstwem śmierć królowała przez jednego, daleko więcej ci, którzy obfitość łaski i darowania i sprawiedliwości biorą w żywocie królować będą przez jednego Jezusa Chrystusa”.
Aby więc okazać nam na sobie obie rzeczy, chciał i umrzeć i zmartwychwstać; umrzeć chciał, aby nas uwolnić od grzechu; stąd mówi Apostoł (Hbr 9, 27): „jako postanowiono ludziom raz umrzeć... tak i Chrystus Pan jest ofiarowany, aby grzechy wielu zgładził”; chciał zaś zmartwychwstać, aby nas od śmierci uwolnić; stąd mówi Apostoł (1 Kor 15, 20-21): „Chrystus zmartwychwstał, pierwiastki tych, którzy zasnęli. Ponieważ przez człowieka śmierć i przez człowieka powstanie z martwych”.
Dostępujemy więc skutku śmierci Chrystusa w sakramentach odnośnie do odpuszczenia grzechów, powiedziano bowiem powyżej, że sakramenty działają mocą męki Chrystusa.
Skutków zmartwychwstania Chrystusa dostąpimy zaś odnośnie do uwolnienia od grzechu przy końcu świata, gdy wszyscy zmartwychwstaniemy mocą Chrystusa. Dlatego mówi Apostoł (1 Kor 15, 12. 14): „Jeśli o Chrystusie powiadają, iż zmartwychwstał, jakoż mówią niektórzy między wami, że zmartwychwstania niemasz? Lecz jeśli zmartwychwstania niemasz, ani Chrystus nie powstał z martwych. A jeśli Chrystus nie powstał, próżne tedy jest przepowiadanie nasze, próżna jest i wiara nasza”. Wiara w przyszłe zmartwychwstanie jest więc konieczną.
Są zaś tacy, którzy fałszywie to rozumiejąc, nie wierzą w przyszłe zmartwychwstanie ciał, lecz usiłują odnieść to, co czytają w Piśmie św. o zmartwychwstaniu do zmartwychwstania duchowego tych, którzy przez łaskę powstają ze śmierci grzechu.
Ten błąd gani zaś sam Apostoł. Powiada on bowiem (2 Tm 2, 16-18): „Bezbożności i próżnomówności strzeż się, albowiem wielce pomnażają się ku niepobożności: a mowa ich szerzy się jako wrzód, a których jest Hymeneus i Filetus, którzy od prawdy odpadli, powiadając, iż się już stało zmartwychwstanie”; te słowa można zaś odnieść tylko do zmartwychwstania duchowego. Sprzeciwiałoby się to więc prawdzie wiary, gdyby ktoś przyjął zmartwychwstanie duchowe, a sprzeciwiał się zmartwychwstaniu cielesnemu.
Oprócz tego. Widzimy z tego co Apostoł mówi do Koryntian (tamże), że powyższe słowa należy rozumieć o zmartwychwstaniu duchowem. Dodaje bowiem (w. 44): „Bywa wsiane ciało cielesne, a powstanie ciało duchowe”, przez co rozumie ciało nasze; a trochę niżej, wiersz 53 dodaje: „Boć musi to skazitelne przyoblec nieskazitelność: i to śmiertelne przyoblec nieśmiertelność”. Tym skazitelnym i śmiertelnym jest zaś ciało. A zatem ciało zmartwychwstanie.
Dalej. Chrystus Pan (J 5, 25), obiecuje jedno i drugie zmartwychwstanie. Mówi bowiem: „Zaprawdę zaprawdę wam powiadam, że idzie godzina i teraz jest, gdy umarli usłyszą głos Syna Bożego, a którzy usłyszą, ożyją”; a to jak się wydaje, należy do duchowego zmartwychwstania duszy, w które już wtedy zaczynano wierzyć, gdy ludzie przyjmowali wiarę w Chrystusa. Lecz kilka wierszy później (w. 28), mówi Chrystus Pan o zmartwychwstaniu cielesnym, przychodzi godzina, w którą wszyscy, co są w grobach, usłyszą głos Syna Bożego. W grobach zaś są oczywiście ciała, a nie dusze. Przepowiedziane tu więc jest zmartwychwstanie ciał.
Wyraźnie sobie przepowiada Job zmartwychwstanie ciał. Mówi on bowiem (Hi 19, 25-26): „Wiem, iż Odkupiciel mój żyje, i w dzień ostateczny z ziemi powstanę, i zaś oblekę się w skórę moją, i w ciele mojem oglądam Boga mego”.
Aby wykazać przyszłe zmartwychwstanie ciał, wystarcza też sam rozum, gdy opiera się na tym, co powyżej powiedziano. Wykazano bowiem w Drugiej Księdze, że dusze ludzkie są nieśmiertelne. Żyją więc dalej, gdy się rozłączą z ciałem. Z tego zaś, co powiedziano w Drugiej Księdze, wynika jasno, że dusza łączy się z ciałem w sposób zgodny z naturą; z istotności swej jest ona bowiem formą ciała. A zatem sprzeciwia się to naturze duszy, gdy istnieje bez ciała. Nie może zaś być wiecznym to, co jest przeciwne naturze. A zatem nie będzie dusza istnieć zawsze bez ciała. Skoro więc będzie zawsze istnieć, musi się ponownie złączyć z ciałem; a na tym polega zmartwychwstanie. A zatem nieśmiertelność duszy wymaga, jak widzimy, przyszłego zmartwychwstania ciał.
Co więcej. Wykazano powyżej w Księdze Trzeciej, że naturalne pragnienie człowieka dąży do szczęścia. Ostateczną szczęśliwością jest zaś doskonałość tego, który ją posiada. Komu więc brak czegoś do doskonałości, nie posiada jeszcze doskonałego szczęścia, gdyż pragnienie jego nie jest jeszcze całkowicie zaspokojone; każda rzecz niedoskonała pragnie bowiem z natury osiągnąć doskonałość. Dusza oddzielona od ciała jest zaś w pewien sposób niedoskonałą, jako część istniejąca poza całością, dusza bowiem z natury swej jest częścią ludzkiej natury. Nie może więc człowiek osiągnąć ostatecznej szczęśliwości, jeżeli dusza ponownie nie złączy się z ciałem, zwłaszcza skoro wykazano, że w tym życiu nie może człowiek osiągnąć doskonałej szczęśliwości.
Podobnie. Jak wykazano w Trzeciej Księdze należy się z opatrzności bożej grzeszącym kara, a dobrze czyniącym nagroda. W tym życiu zaś ludzie złożeni z ciała i duszy grzeszą lub czynią dobrze. Należy się im więc nagroda lub kara i co do ciała i co do duszy. Nie mogą zaś oczywiście osiągnąć w tym życiu nagrody szczęścia wiecznego według tego, co wykazano w Trzeciej Księdze. Często bowiem w tym życiu grzechy nie zostają ukarane, owszem, jak mówi Job (Hi 21, 7): „Przeczże tedy niepobożni żywią, podniesieni są i wzmocnieni bogactwy?”. Należy więc przyjąć ponowne złączenie się duszy z ciałem, by człowiek mógł i w duszy i w ciele otrzymać nagrodę lub karę.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.