Księga IV, Rozdział 82
Że ludzie zmartwychwstaną nieśmiertelni
Z tego co powiedziano widzimy, że w przyszłym zmartwychwstaniu ludzie nie zmartwychwstaną w ten sposób, by mieli znowu umrzeć.
Konieczność śmierci jest bowiem w naturze ludzkiej niedostatkiem spowodowanym przez grzech. Chrystus zaś, zasługą swej męki naprawił ten niedostatek natury, który w niej pochodził od grzechu. Dlatego mówi Apostoł (Rz 5, 15): „nie jako przestępstwo, tak i dar, albowiem jeśli przestępstwem jednego wielu ich pomarło, daleko więcej na wielu ich spłynęła łaska boża i dar w łasce jednego człowieka Jezusa Chrystusa”. Wynika stąd, że zasługa Chrystusa skuteczniej zwycięża śmierć, niż ją grzech Adama powoduje. Ci więc, którzy zmartwychwstaną, przez zasługi Chrystusa uwolnieni od śmierci, nie będą jej już więcej podlegać.
Oprócz tego. To, co ma wiecznie trwać, nie zostało zniszczone. Jeśliby więc ludzie zmartwychwstający mieli znowu umierać, i tak śmierć miałaby wiecznie trwać, Chrystus przez swą śmierć byłby wcale nie pokonał śmierci. A jednak ją pokonał, z początku w samej jej przyczynie, co Pan Bóg przepowiedział przez Ozeasza, mówiąc (Oz 13, 14): „będę śmiercią twoją o śmierci”, a w końcu zniszczy ją aktualnie, według słów: „A ostatnia nieprzyjaciółka będzie zniszczona śmierć” (1 Kor 15, 26). Należy to więc do wiary Kościoła, że zmartwychwstający już więcej nie umrą.
Co więcej. Skutek upodabnia się do swej przyczyny. Zmartwychwstanie Chrystusa jest zaś przyczyną przyszłego zmartwychwstania, jak to powiedziano. Chrystus zaś w ten sposób zmartwychwstał, że więcej już nie umrze, według słów (Rz 6, 9): „Chrystus powstawszy zmartwychwstał już więcej nie umiera”. A zatem ludzie zmartwychwstaną w ten sposób, że więcej nie umrą.
Co więcej. Gdyby ludzie zmartwychwstający mieli znowu umrzeć, to z owej śmierci albo znowu zmartwychwstaną, albo nie zmartwychwstaną. Jeżeli nie zmartwychwstaną, to pozostaną na zawsze dusze oddzielone od ciał, a jest to nieodpowiednie, jak powyżej okazaliśmy i by tego uniknąć, podaje się, że znowu zmartwychwstaną; a jeżeli po drugiej śmierci nie zmartwychwstaną, nie ma powodu, dla którego miałyby zmartwychwstać po pierwszej. Jeżeli zaś po drugiej śmierci znowu zmartwychwstaną, to albo śmierć ich znowu czeka, albo ich nie czeka. Jeżeli ich nie czeka, należało to przyjąć i po pierwszym zmartwychwstaniu. Jeżeli ich zaś znowu śmierć czeka, będzie w nieskończoność zmieniać się śmierć i życie, w tym samym podmiocie. Lecz to się wydaje niestosowne. Bóg bowiem musi mieć jakiś określony cel w zmartwychwstaniu, sama zaś kolejna zmiana śmierci i życia jest niejako przemianą, która nie może być celem, sprzeciwia się bowiem pojęciu ruchu, by był celem, gdyż każdy ruch dąży zawsze ku czemuś innemu.
Oprócz tego. W niższej naturze cel działania zmierza do trwania. Każda bowiem czynność niższej natury skierowana jest do rodzenia potomstwa, a celem tego jest zachowanie wieczne gatunku; stąd celem ostatecznym natury nie jest ten dany osobnik, lecz zachowanie gatunku przez tego osobnika. Natura ma to zaś stąd, że działa mocą Boga, który jest pierwszym źródłem wiecznego trwania. Stąd też Filozof przyjmuje, że celem rodzenia potomstwa jest, by ono wiecznie uczestniczyło w bycie bożym. Tym bardziej więc działanie boże dąży do czegoś wiecznego. Zmartwychwstanie zaś nie ma na celu trwałości gatunku, to bowiem można było osiągnąć przez rodzenie potomstwa. Musi więc mieć na celu trwanie osobnika. Jednak nie tylko trwanie duszy, to bowiem posiadała dusza już przed zmartwychwstaniem. A zatem trwanie istoty złożonej. Człowiek zmartwychwstający będzie więc żył wiecznie.
Co więcej. Gdy porównamy duszę i ciało w rodzeniu się człowieka, a w zmartwychwstaniu, widzimy tu różny porządek. W pierwszym bowiem rodzeniu się człowieka stworzenie duszy następuje po powstaniu ciała; gdy bowiem zostanie przygotowana materia cielesna, mocą odłączonego nasienia, Bóg stwarza i wlewa duszę. W zmartwychwstaniu zaś ciało łączy się z duszą istniejącą uprzednio. Pierwsze życie zaś, które człowiek otrzymuje przez urodzenie się, jest życiem podlegającym warunkom ciała zniszczalnego, przez to, że śmierć je niszczy. A zatem to życie, które człowiek otrzymuje zmartwychwstając, będzie wieczne, odpowiednio do warunków niezniszczalnej duszy.
Podobnie. Jeżeli w nieskończoność będą po sobie następować śmierć i życie, to następstwo życia i śmierci będzie pewnego rodzaju ruchem kołowym. Każdy zaś ruch kołowy w rzeczach podlegających powstaniu i rozkładowi, spowodowany jest pierwszym ruchem kołowym ciał niezniszczalnych; pierwszy bowiem ruch kołowy mamy w ruchu miejscowym, i przez naśladownictwo przechodzi on na inne ruchy. A zatem następstwo życia i śmierci będzie spowodowane przez ciało niebieskie. Tak zaś być nie może, gdyż przywrócenie ciała umarłego do życia jest ponad możność działania naturalnego. Nie należy więc przyjąć takiego następstwa życia i śmierci, a zatem nie można przyjąć, by miały umrzeć ciała, które zmartwychwstają.
Co więcej. Te rzeczy, które w jednym podmiocie następują po sobie, mają określoną miarę swego trwania przez czas. Wszystkie zaś takie rzeczy podlegają ruchowi niebios, z którego wynika czas. Dusza oddzielona od ciał nie podlega zaś ruchowi niebios, przewyższa bowiem całą naturę cielesną. Następstwo zatem złączenia jej i oddzielenia od ciała nie podlega ruchowi niebios. Nie ma więc takiego ruchu kołowego w następstwie życia i śmierci, jakie by było, gdyby zmartwychwstający znowu umierali. Zmartwychwstaną zatem tak, by więcej nie umierać.
Dlatego powiedziano u Izajasza (Iz 25, 8): „Zrzuci śmierć na wieki” i w Ks. Objawienia (Ap 21, 4): „śmierci dalej nie będzie”.
Usuwa się w ten sposób błąd starożytnych pogan, którzy wierzyli, że historia i rzeczy doczesne się powtarzają, na przykład, jak przed wiekami Filozof Platon nauczał w Atenach, w szkole zwanej Akademią, tak poprzez niezliczone wieki wstecz, w długich, różnych choć pewnych odstępach, odnajdziemy tego samego Platona, i to samo miasto, tę samą szkołę i tych samych uczniów, i będziemy ich odnajdywać przez niezliczone następne wieki, jak mówił Augustyn w XII De Civ. Dei. Do tego, jak św. Augustyn sam powiada tamże, chcą niektórzy odnieść to, co powiedziano (Koh 1, 9-10): „Cóż jest, co było? Toż co potem będzie. Cóż jest, co się stało? Toż, co się stanie. Nic nie masz nowego pod słońcem, i nie może nikt mówić: «Oto, to jest nowe»; już bowiem istniało w czasach, które były przed nami”. Nie należy tego jednak rozumieć w ten sposób, jakoby to samo identycznie powtarzało się w różnych pokoleniach, lecz tylko że powtarza się coś podobnego, jak sam Augustyn na tę trudność odpowiada. Arystoteles zaś, przy końcu dzieła de Generatione (Księga II) uczy tego samego, w przeciwieństwie do owej sekty.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.