Księga IV, Rozdział 9
Rozwiązanie zarzutów, przytoczonych przez Fotyna i Sabeliusza
Rozważając to, co dotąd powiedziano, widzimy, że to, co Fotyn i Sabeliusz przytaczają z Pisma św. dla podtrzymania swego zdania, nie może potwierdzać ich błędu.
Słowa bowiem Chrystusa Pana (Mt 28, 18): „Dana mi jest wszystka władza na niebie i na ziemi” nie mają znaczyć, jakoby tę władzę na nowo otrzymał, lecz, że władza, którą Syn Boży otrzymał od wieków, zaczęła się w Nim okazywać, gdy się stał człowiekiem, przez zwycięstwo, jakie odniósł nad śmiercią w swym zmartwychwstaniu.
To zaś, co powiada Apostoł (Rz 1, 3), mówiąc o Synu, „który się stał jemu z nasienia Dawidowego”, należy oczywiście rozumieć według słów, które zaraz potem są dodane, „wedle ciała”. Nie powiedział bowiem Apostoł absolutnie, że mu się stał, lecz że się stał jemu z nasienia Dawidowego wedle ciała, przez przyjęcie natury ludzkiej, jak to powiedziano u (J 1, 14): „A Słowo stało się Ciałem”. Jasnym jest stąd także, że słowa które następują: „Który jest przeznaczony Synem Bożym w mocy”, stosują się do Syna odnośnie do natury ludzkiej. To bowiem, że natura ludzka złączyła się z Synem Bożym, tak, by można człowieka nazwać Synem Bożym, nie pochodziło z zasługi ludzkiej natury, lecz z łaski Boga przeznaczającego.
Podobnie też to co mówi ten sam Apostoł do (Flp 2), że Bóg wywyższył Chrystusa z powodu zasług męki, należy odnieść do natury ludzkiej, w której było uniżenie męki. Stąd słowa, które następnie dodano, „darował mu imię, które jest nad wszelkie imię”, należy odnieść do tego, że imię właściwe Synowi z odwiecznego zrodzenia, miało zostać objawione we wierze ludów, jako imię właściwe dla Syna wcielonego.
W ten sposób widzimy także, że to co mówi Piotr, (Dz 2, 36) że i Panem i Chrystusem uczynił Bóg tego Jezusa, należy odnieść do natury ludzkiej, w której zaczął posiadać w czasie to, co w naturze boskiej miał od wieków.
Słowa zaś, które przytacza Sabeliusz co do jedności Bóstwa: „Słuchaj, Izraelu, Pan, Bóg twój, to Pan jest jedyny”; (Pwt 6, 4) i, „Poznajcież, żem ja jest jedyny, a niemasz innego Boga prócz mnie”, (tamże 32, 39), nie sprzeciwiają się nauce wiary katolickiej, która wyznaje, że Ojciec i Syn nie są dwoma bogami, lecz jednym Bogiem, jak to powiedziano (Rozdz. VIII). Podobnie też słowa: „Ojciec we mnie mieszkający, on czyni uczynki” i „ja w Ojcu a Ojciec jest we mnie”, nie okazują jedności osoby, jak chciał Sabeliusz, lecz jedność istotności, której przeczył Ariusz. Gdyby bowiem Ojciec i Syn byli jedną Osobą, nie można by powiedzieć, że Ojciec jest w Synu a Syn w Ojcu; skoro się nie mówi, w znaczeniu właściwym, że jeden i ten sam podmiot istnieje sam w sobie, lecz tylko ze względu na części; ponieważ bowiem części są w całości, a to, co jest własnością części przypisuje się zwykle całości, mówi się czasem, że jakaś całość istnieje sama w sobie. Tego sposobu wyrażania się nie można zaś używać w rzeczach boskich, w których nie może być części, jak to wykazano w Pierwszej Księdze (R. XX). Wynika więc stąd, że skoro się mówi, że Ojciec jest w Synu, a Syn w Ojcu, że Ojciec i Syn nie są jedną Osobą. Lecz okazuje się stąd, że Ojciec i Syn mają jedną istotność. Przyjąwszy to bowiem, okazuje się jasno, w jaki sposób Ojciec jest w Synu a Syn w Ojcu. Skoro bowiem Ojciec jest własną swą istotnością, w Bogu nie jest bowiem czym innym istotność i posiadanie istotności, jak to wykazano w Pierwszej Księdze (R. XXI), wynika stąd, że w kimkolwiek jest istotność Ojca, ten jest Ojcem; i dla tego samego powodu w kimkolwiek jest istotność Syna, jest Synem. Stąd, skoro istotność Ojca jest w Synu, a istotność Syna w Ojcu, ponieważ Ojciec i Syn mają tę samą istotność, jak naucza wiara katolicka, wynika stąd jasno, że Ojciec jest w Synu a Syn w Ojcu. I tak te same słowa zbijają błąd i Sabeliusza i Ariusza.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.