Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 39, a. 3

Czy imiona istotnościowe orzeka się o trzech Osobach w liczbie pojedynczej

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że imion istotnościowych, jak to imię Bóg, nie orzeka się o trzech Osobach w liczbie pojedynczej, lecz mnogiej. Jak bowiem człowiek oznacza kogoś kto ma człowieczeństwo, tak Bóg oznacza kogoś, kto ma bóstwo. Lecz trzy Osoby są trzema mającymi bóstwo. Zatem trzy Osoby są trzema bogami.

Zarzut drugi. Oprócz tego powiedziano w (Rdz 1, 1): „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię”, hebrajski tekst ma wyraz Elohim, który można tłumaczyć bogowie lub sędziowie. A to mówi się według wielości Osób. Zatem trzy Osoby są kilkoma bogami, a nie jednym Bogiem.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, wydaje się, że wyraz rzecz, gdy się go mówi absolutnie, należy do substancji. Lecz ten wyraz orzeka się w liczbie mnogiej o trzech Osobach, mówi bowiem Augustyn w księdze De Doctr. Christ. (lib. I, cap. V): Rzeczy, których mamy kiedyś używać są to Ojciec i Syn i Duch święty. Zatem i inne imiona istotnościowe można orzekać w liczbie mnogiej o trzech Osobach.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, jak to imię Bóg oznacza mającego boskość, tak to imię osoba oznacza bytującego substancjalnie w jakiejś naturze rozumnej. Lecz mówimy, że są trzy Osoby. Zatem, z tego samego powodu możemy powiedzieć trzej bogowie.

Lecz przeciwnym jest co powiedziano w księdze (Pwt 6, 4): „Słuchaj Izraelu, Pan Bóg twój Pan jeden jest”.

Odpowiadam, że spośród imion istotnościowych, niektóre oznaczają istotność rzeczownikowo, niektóre zaś przymiotnikowo. Te mianowicie, które oznaczają istotność rzeczownikowo, orzeka się o trzech Osobach tylko w liczbie pojedynczej, a nie w liczbie mnogiej; te zaś, które oznaczają istotność przymiotnikowo, orzeka się o trzech Osobach w liczbie mnogiej. Powód tego leży w tym, że imiona rzeczownikowe oznaczają coś sposobem substancji, imiona przymiotnikowe zaś oznaczają coś sposobem przypadłości, która tkwi w podmiocie. Substancja zaś, jak ma byt sama przez się, tak sama przez się ma jedność lub wielość; stąd i pojedynczość lub mnogość imienia rzeczownikowego rozważa się według formy oznaczonej przez imię. Przypadłości zaś, jak mają byt w podmiocie, tak i od podmiotu przyjmują jedność i wielość i dlatego w przymiotnikach rozważa się pojedynczość i mnogość według podłoża.

W stworzeniach zaś nie znajduje się w wielu podłożach formy jednej, chyba jednej co do porządku, jak na przykład forma wielości uporządkowanej. Stąd imiona oznaczające taką formę, jeśli są rzeczownikowe, orzeka się o wielu w liczbie pojedynczej, jednak nie jeśli są przymiotnikami. Mówimy bowiem, że wielu ludzi tworzy kolegium lub wojsko albo lud, mówimy jednak, że wielu ludzi jest członkami kolegium. W Bogu zaś, oznacza się istotność bożą sposobem formy, jak powiedziano (w par. poprzednim). A jest ona pojedyncza i w najwyższym stopniu jedna, jak powyżej wykazano (R. III, par. 7; R. XI, par. 4). Stąd imiona, oznaczające istotność bożą rzeczownikowo, orzeka się o trzech osobach w liczbie pojedynczej, a nie mnogiej. To zatem jest powodem, dla którego mówimy, że Sokrates i Platon i Cycero są trzema ludźmi. Ojca zaś i Syna i Ducha świętego nie nazywamy trzema bogami, lecz jednym Bogiem; ponieważ w trzech podłożach natury ludzkiej są trzy człowieczeństwa, w trzech zaś Osobach jest jedna istotność boża. Te rzeczy zaś, które oznaczają istotność przymiotnikowo, orzeka się o trzech w liczbie mnogiej z powodu wielości podłoży. Mówimy bowiem trzej istniejący lub trzej mądrzy lub trzej wieczni i niestworzeni i niezmierzeni, jeśli się bierze przymiotnikowo. Jeśli zaś bierze się rzeczownikowo, mówimy jeden niestworzony, niezmierzony i wieczny, jak mówi Atanazy (w Symbolu).

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż Bóg oznacza mającego boskość, jest jednak inny sposób oznaczania; Bóg bowiem mówi się rzeczownikowo, lecz mający boskość mówi się przymiotnikowo. Stąd choć są trzej mający boskość, nie wynika jednak, że są trzej bogowie.

Odpowiedź na drugi zarzut. Różne języki mają różne sposoby wyrażania się. Stąd, jak dla wielości podłoża, Grecy mówią trzy hipostazy, tak i po hebrajsku mówi się w liczbie mnogiej Elohim. My zaś nie mówimy w liczbie mnogiej ani Bóg ani substancja, aby nie odniesiono wielości do substancji.

Odpowiedź na trzeci zarzut. To imię rzecz należy do pojęć transcendentalnych. Stąd o ile należy do stosunku, orzeka się w Bogu w liczbie mnogiej, o ile zaś należy do substancji, orzeka się w Bogu w liczbie pojedynczej. Stąd Augustyn mówi w tym samym miejscu, że ta sama Trójca jest pewną najwyższą rzeczą.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Forma oznaczona przez to imię osoba nie jest istotnością lub naturą, ale osobowością. Stąd, skoro są trzy osobowości, to znaczy trzy właściwości osobowe w Ojcu i Synu i Duchu Świętym, orzeka się o trzech nie w liczbie pojedynczej, ale w liczbie mnogiej.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.