Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 101

Czy substancje oddzielone poznaniem naturalnym wszystko naraz poznają

Skoro rozum w czynie jest to rzecz rozumiana w czynie, tak jak zmysł w czynie jest to przedmiot zmysłowy w czynie, i skoro ta sama rzecz nie może aktualnie równocześnie być wieloma rzeczami, wydaje się niemożliwym, by umysł substancji oddzielonej miał różne idee poznawcze, jak to już powyżej powiedziano.

Należy jednak wiedzieć, że nie wszystko to, czego idea poznawcza jest aktualnie w rozumie, rozumiemy aktualnie. Skoro bowiem substancja rozumna ma także wolę, a przez nią panuje nad swymi czynami, jest w jej mocy, by mając już ideę poznawczą, posługiwała się nią do aktualnego rozumienia, lub jeśli ich ma więcej, by posługiwała się jedną z nich. Stąd też nie rozważamy aktualnie wszystkich rzeczy, które wiemy. A zatem substancja rozumna, poznając przez większą ilość idei, posługuje się jedną z nich, jaką chce, i przez to razem aktualnie poznaje wszystko, co poznaje przez jedną ideę, wszystko bowiem jest jak jeden przedmiot umysłowy, o ile się je poznaje przez coś jednego; podobnie jak i nasz umysł poznaje równocześnie jako coś jednego wiele rzeczy, które są od siebie zależne lub stoją do siebie w jakimś stosunku. Tych rzeczy zaś, które poznaje przez różne idee, nie poznaje równocześnie, i dlatego jak jest jeden rozum aktualny, tak jest i jedna rzecz rozumiana aktualnie. W umyśle substancji oddzielonej jest zaś pewna kolejność rzeczy poznawanych. Nie jest to jednak ruch we właściwym tego słowa znaczeniu, skoro nie następuje tu czyn po możności, lecz czyn po czynie.

Rozum boży zaś, ponieważ poznaje wszystko przez coś jednego, a jest nim istotność boża, czynność Jego zaś jest Jego istotnością, poznaje wszystko równocześnie. Stąd w rozumieniu Jego nie ma żadnej kolejności, lecz rozumienie Jego jest równocześnie całkowicie doskonałe, trwające przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.