Księga II, Rozdział 12
Że stosunki, które się orzeka o Bogu odnośnie do stworzeń, nie istnieją w Bogu realnie
Tego rodzaju stosunki, odnoszące się do Jego skutków, nie mogą istnieć w Bogu rzeczowo.
Nie mogą w nim bowiem istnieć jak przypadłości w podmiocie, skoro nie ma w Nim żadnej przypadłości, jak to wykazano w pierwszej księdze. Nie mogą też być samą substancją Boga. Skoro bowiem w pojęciu stosunku leży, by jako taki odnosił się w pewien sposób do czegoś drugiego, jak to mówi Filozof w Praedicam., to trzeba by substancję bożą jako taką odnosić do czegoś drugiego. To zaś, co się jako takie odnosi do czegoś drugiego, zależy w pewien sposób od niego, skoro bez niego nie może ani istnieć, ani być poznanym. Musiałaby więc substancja Boga być zależną od czegoś innego, zewnętrznego. I tak nie byłby Bóg bytem koniecznym samym od Siebie, jak to wykazano w pierwszej księdze. Tego rodzaju stosunki nie istnieją więc w Bogu rzeczowo.
Podobnie. Wykazano w pierwszej księdze, że Bóg jest pierwszą miarą wszystkich bytów. Przyrównuje się więc Boga do innych bytów tak, jak przedmiot wiedzy do naszej wiedzy, który to przedmiot jest jej miarą, według tego bowiem, czy rzecz istnieje, czy nie istnieje, zdanie i mowa są prawdziwe lub fałszywe, jak to mówi Filozof w Praedicam. Chociaż się zaś mówi o przedmiocie wiedzy w stosunku do wiedzy, to jednak nie ma w przedmiocie wiedzy rzeczowego stosunku, lecz jest on tylko we wiedzy, dlatego według Filozofa w V Metaph., mówi się o przedmiocie wiedzy, że jest w stosunku, nie jakoby się on sam odnosił do czegoś, lecz dlatego, że jakaś inna rzecz się do niego odnosi. Powyższe więc stosunki nie istnieją w Bogu rzeczowo.
Dalej. O powyższych stosunkach mówi się w Bogu nie tylko w odniesieniu do rzeczy będących w czynie, lecz i w odniesieniu do rzeczy będących w możności; dlatego, że Bóg i zna takie rzeczy, i nazywa się Go w odniesieniu do nich i pierwszym bytem i najwyższym dobrem. Lecz między tym, co jest w czynie, a tym, co nie jest w czynie, lecz w możności, nie ma rzeczowych stosunków; inaczej wynikałoby stąd, że istnieje aktualnie nieskończona ilość stosunków w tym samym podmiocie, skoro liczby nieskończone potencjalnie przewyższają liczbę dwa, która je wszystkie wyprzedza. Bóg zaś nie odnosi się inaczej do rzeczy będących w czynie, niż do rzeczy będących w możności, gdyż nie zmienia się przez to, że coś powołuje do bytu. Nie odnosi się więc do innych rzeczy przez stosunek rzeczowo w Nim istniejący.
Co więcej. Każda rzecz, której coś nowego przybywa, musi się zmienić, czy to sama przez się, czy przypadłościowo. Pewne zaś stosunki orzeka się o Bogu na nowo, jak na przykład, że jest Panem, lub rządcą tej rzeczy, która na nowo zaczyna istnieć, jeśliby się więc orzekało, że jakiś stosunek istnieje w Bogu rzeczowo, wynikałoby stąd, że Bogu coś przybywa na nowo, i że wobec tego się zmienia, czy to przez się, czy przypadłościowo. W pierwszej zaś księdze wykazano, że jest przeciwnie.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.