Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 13

W jaki sposób orzeka się o Bogu powyższe stosunki

Nie można jednak powiedzieć, że powyższe stosunki istnieją na zewnątrz, jakoby jakieś rzeczy będące poza Bogiem.

Skoro bowiem Bóg jest pierwszym spośród bytów i najwyższym spośród dóbr, trzeba by rozważać odnośnie do tych stosunków, które są jakimiś rzeczami, także inne stosunki Boga. A jeżeli i te są jakimiś rzeczami, trzeba by znowu wynaleźć trzecie stosunki. I tak w nieskończoność. Zatem stosunki, którymi Bóg się odnosi do innych rzeczy, nie są jakimiś rzeczami, istniejącymi poza Bogiem.

Podobnie. W dwojaki sposób można od czegoś nadawać nazwę. Albo od tego, co jest poza tą rzeczą, jak na przykład według miejsca się mówi, że ktoś jest gdzieś a według czasu kiedyś, albo według tego, co jest w tej rzeczy, jak na przykład według białości nazywa się coś białym. Wydaje się zaś, że od stosunku nadaje się nazwę nie jako od czegoś istniejącego na zewnątrz, lecz jako od czegoś tkwiącego w tej rzeczy; nazywa się bowiem kogoś ojcem według ojcostwa, które jest w nim. Jest więc rzeczą niemożliwą, by stosunki, którymi Bóg się odnosi do stworzeń, były jakimiś rzeczami poza Nim istniejącymi. A skoro wykazano, że nie istnieją w Bogu rzeczowo, a jednak się je o Nim orzeka, wynika stąd, że Mu się je przypisuje tylko według sposobu poznawania, a to stąd, że inne rzeczy się odnosi do Niego. Umysł nasz bowiem, poznając, że jedna rzecz odnosi się do drugiej, poznaje równocześnie stosunek jednej do drugiej, chociaż ten stosunek czasem rzeczowo nie istnieje.

I stąd widać jasno, że inaczej orzeka się o Bogu powyższe stosunki, a inaczej inne rzeczy, które się orzeka o Bogu. Wszystko bowiem inne, jak mądrość, wola, oznacza Jego istotność, powyższe zaś stosunki bynajmniej tego nie czynią, chyba tylko według naszego sposobu poznawania. A jednak poznanie nie jest fałszywe, przez to samo bowiem, iż rozum nasz poznaje, że stosunki skutków bożych zbiegają się w samym Bogu, orzeka coś o Nim sposobem stosunku; podobnie jak i przedmiot wiedzy wtedy poznajemy na sposób stosunku i oznaczamy przez to, że wiedza się do niego odnosi.

Jasnym jest także z tego, co powiedziano, że nie uwłacza to niezłożoności bożej, jeśli się orzeka o Bogu wiele stosunków, chociaż one nie oznaczają Jego istotności, ponieważ wynikają ze sposobu poznawania. Nic bowiem nie przeszkadza, by nasz rozum poznający wiele rzeczy, odnosił się wielorako do tego, co samo w sobie jest niezłożone, by w ten sposób to, co jest niezłożone, rozważał odnośnie do różnych stosunków. Im bardziej zaś jakaś rzecz jest niezłożona, tym moc jej jest większa i tym większej ilości rzeczy jest ona początkiem i przez to poznajemy, że tym różnorodniejsze są jej stosunki; jak na przykład punkt jest początkiem więcej rzeczy niż prosta, a prosta więcej rzeczy, niż powierzchnia. To więc, że o Bogu mówi się wiele rzeczy sposobem stosunku, świadczy o jego najwyższej niezłożoności.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.