Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 19

Że w stwarzaniu nie ma kolejności

Z tego, co powiedziano, wynika, że we wszelkim stwarzaniu nie ma kolejności.

Następstwo bowiem jest właściwością ruchu. Stwarzanie zaś nie jest ruchem, ani kresem ruchu, jakim jest zmiana. Nie ma w nim więc żadnego następstwa.

Podobnie. W każdym ruchu odbywającym się kolejno, jest jakiś środek pomiędzy dwoma krańcami; środek bowiem jest tem, do czego rzecz ciągle się poruszająca dochodzi wcześniej, zanim dojdzie do końca. Między bytem zaś i niebytem, które są jakoby dwoma krańcami stwarzania, nie może być żadnego środka. Nie ma tam więc żadnego następstwa.

Dalej. W każdym działaniu, w którym jest następstwo, stawanie się wyprzedza powstanie, jak to wykazano w VI Phys. Tak zaś nie może być przy stwarzaniu. A to dlatego, że stawanie się, które by wyprzedzało powstanie stworzenia, wymagałoby jakiegoś podmiotu. Nie mogłoby nim być owo stworzenie, o którego stwarzaniu mówimy, gdyż go nie ma, zanim nie zostanie uczynione, ani też nie mógłby on być w twórcy, gdyż poruszanie się nie jest czynem poruszającego, ale rzeczy poruszanej. Wynikałoby więc stąd, że stawanie się miałoby jako podmiot jakąś materię istniejącą uprzednio przed rzeczą uczynioną. A to sprzeciwia się pojęciu stwarzania. Nie może więc być kolejności w stwarzaniu.

Co więcej. Każde działanie kolejne musi się odbywać w czasie, gdyż przedtem i potem w ruchu mierzy się czasem. Czas zaś i ruch, i to co podlega ruchowi, dzielą się jednocześnie. Widać to jasno w ruchu miejscowym, gdyż to, co się porusza regularnie, przebywa połowę wielkości w połowie czasu. Podział zaś w formach, odpowiadający podziałowi czasu, rozważa się według natężenia i osłabienia, jak na przykład, jeśli coś w takim czasie o tyle się ogrzewa, to mniej się ogrzewa w krótszym czasie. Odnośnie do tego więc może istnieć następstwo w ruchu, lub jakimkolwiek działaniu, że to, do czego się odnosi ruch, jest podzielne czy to odnośnie do ilości, jak na przykład w ruchu miejscowym i wzroście, czy to odnośnie do natężenia i osłabienia, jak na przykład przy zmianie. To drugie zaś zachodzi dwojako: jednym sposobem dlatego, że sama forma, będąca kresem ruchu, jest podzielną odnośnie do natężenia i osłabienia, jak to widać, gdy się coś zbliża do białości; drugim sposobem dlatego, że taki podział przydarza się w skłonnościach do danej formy, jak na przykład powstawanie ognia odbywa się kolejno, ze względu na poprzednią zmianę odnoszącą do skłonności do formy. Sam zaś substancjalny byt stworzenia nie jest w powyższy sposób podzielny, gdyż substancja nie przyjmuje więcej i mniej. Ani też nie wyprzedzają stwarzania przysposobienia, skoro materia uprzednio nie istnieje, przysposobienie bowiem jest ze strony materii. Wynika więc stąd, że w stwarzaniu nie może być żadnej kolejności.

Oprócz tego. Kolejność przy czynieniu rzeczy pochodzi z niedoskonałości materii, która na początku niewłaściwie jest do przyjęcia formy przysposobiona; stąd, gdy materia jest już doskonale ku przyjęciu formy przysposobiona, to przyjmuje ją w jednej chwili. I stąd pochodzi, że ponieważ ciało przezroczyste jest zawsze najlepiej przysposobione do światła, natychmiast w obecności rzeczy świecącej zostaje aktualnie oświetlone; i ani żaden ruch nie zachodzi tu uprzednio ze strony ciała, które się oświeca, a tylko ruch miejscowy ze strony oświecającego, przez które staje się widzialne. W stwarzaniu zaś nie wymaga się niczego uprzednio ze strony materii, nie brak też niczego czynnikowi do działania, co by mógł później przez ruch otrzymać, skoro jest On nieruchomy, jak to wykazano w pierwszej księdze tego dzieła. Wynika więc stąd, że stwarzanie dokonuje się w jednej chwili. Stąd jednocześnie jakaś rzecz zostaje stwarzana i jest stworzona, jak na przykład, jednocześnie zostaje coś oświetlane i jest oświetlone.

I dlatego Pismo św. orzeka, że stwarzanie dokonało się w chwili niepodzielnej, mówiąc (Rdz 1, 1): Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię; który to początek Bazyli wykłada jako początek czasu, który musi być niepodzielny, jak się tego dowodzi w VI Phys.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.