Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 20

Że żadne ciało nie może stwarzać

Widać stąd oczywiście, że żadne ciało nie może niczego uczynić sposobem stwarzania.

Żadne bowiem ciało nie działa, jeśli nie jest poruszone, dlatego, że działający i doznający muszą być razem, jak także twórca i rzecz uczyniona, razem zaś są te rzeczy, które są w tym samym miejscu, jak powiedziano w V Phys., miejsce zaś osiąga ciało tylko przez ruch. Każde zaś ciało porusza się jedynie w czasie. Cokolwiek więc się dzieje przez czynność ciała, odbywa się kolejno. W stwarzaniu zaś, jak to wykazano, nie ma kolejności. Żadne więc ciało nie może nic uczynić sposobem stwarzania.

Oprócz tego. Każdy czynnik, który działa przez to, że zostaje poruszony, w konieczności porusza to, na co działa; rzecz uczyniona bowiem i rzecz doznająca wynikają ze stanu twórcy i działającego czynnika, dlatego, że każdy czynnik sprawia coś podobnego sobie; stąd, jeśli czynnik działający nie utrzymując się w tym samym stanie, działa odpowiednio do zmiany spowodowanej ruchem, musi także w doznającym i uczynionym dokonać się jakaś zmiana stanów, któraby nie była możliwą bez ruchu. Żadne zaś ciało nie porusza się, jeśli nie zostało poruszone, jak tego dowiedziono. Stąd przez czynność ciała może coś powstać tylko przez ruch, lub zmianę rzeczy uczynionej. Stwarzanie zaś nie jest zmianą ani ruchem, jak tego dowiedziono. Stąd żadne ciało nie może wytworzyć jakiejś rzeczy przez stwarzanie.

Podobnie. Skoro działający i rzecz uczyniona muszą być do siebie podobne, nie może jakaś rzecz, która nie działa całą swą substancją, wywołać całej substancji rzeczy uczynionej; jak też i naodwrót dowodzi Filozof w VII Metaph., że forma bez materii, która działa sobą całą, nie może być najbliższą przyczyną rodzenia, w którym zostaje zaktualizowana tylko forma. Żadne zaś ciało nie działa całą swą substancją, chociaż całe działa; skoro bowiem każdy czynnik działa przez formę, która go aktualizuje, tylko to mogłoby działać całą swą substancją, czego całą substancją jest forma; tego zaś nie można powiedzieć o żadnym ciele, gdyż każde ciało ma materię, skoro każde ciało podlega zmianie. Żadne zatem ciało nie może wytworzyć całej substancji jakiejś rzeczy, a to należy do pojęcia stwarzania.

Co więcej. Stwarzanie należy wyłącznie do potęgi nieskończonej. Czynnik zaś jakiś ma tym większą potęgę, im odleglejszą od czynu możność może do czynu sprowadzić; na przykład większą potęgę ma to, co może uczynić ogień z wody, niż to, co go może uczynić z powietrza. Stąd, gdzie usuwa się zupełnie uprzednio istniejącą możność, tam przewyższa się wszelką proporcję określonej odległości, i w ten sposób musi potęga czynnika, który coś tworzy bez żadnej uprzednio istniejącej możności, przewyższać wszelką, jaką sobie można wyobrazić, proporcję do potęgi czynnika, tworzącego coś z materii. Żadna zaś potęga ciała nie jest nieskończona, jak tego dowodzi Filozof w VIII Phys. Żadne więc ciało nie może niczego stwarzać, to znaczy czynić coś z niczego.

Dalej. Poruszający i rzecz poruszana, twórca i rzecz uczyniona, muszą być razem, jak się tego dowodzi w VII Phys. Ciało zaś działające może być obecnym dla skutku, który sprawia, jedynie przez zetknięcie się, przez które krańce rzeczy stykających się zostają złączone (V Phys.). Stąd jest rzeczą niemożliwą, by ciało jakieś działało inaczej, jak przez stykanie się. Stykanie się zaś jakiejś rzeczy odbywa się w stosunku do drugiej. Tak więc, gdzie nie istnieje uprzednio nic, prócz czynnika działającego, jak się to dzieje przy stwarzaniu, tam nie może być stykania się. Żadne więc ciało nie może działać stwarzając.

Widać stąd jasno fałszywe stanowisko tych, którzy mówią, że substancja ciał niebieskich jest przyczyną materii elementów; skoro materia nie może mieć przyczyny innej niż ta, która działa stwarzając, dlatego, że materia jest pierwszym podmiotem ruchu i zmiany.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.