Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 22

Że Bóg może wszystko

Z tego, co powiedziano, wynika, że moc boża nie jest ograniczona do jednego jakiegoś skutku.

Jeśli bowiem stwarzanie jest własnością jedynie Boga, to wszystkie rzeczy, które nie mogły powstać z własnej przyczyny, a tylko sposobem stwarzania, muszą wprost od Niego pochodzić. Takimi zaś są wszystkie substancje odłączone, które nie są złożone z materii i formy, których istnienie obecnie przyjmijmy, a podobnie wszelka materia cielesna. Te więc, istniejąc w różny sposób, są bezpośrednim skutkiem powyższej mocy. Żadna zaś moc, która powoduje bezpośrednio więcej skutków nie z materii, nie jest ograniczona do jednego skutku. Mówię zaś bezpośrednio, gdyby bowiem powodowała skutki przez coś pośredniego, mogłaby różnorodność pochodzić ze strony przyczyn pośrednich. Mówię także nie z materii, gdyż ten sam czynnik i tą samą czynnością sprawia różne skutki, według różnorodności materii, jak na przykład gorąco ognia, przez które glina twardnieje, a wosk mięknie. Moc Boga zatem nie jest ograniczona do jednego skutku.

Podobnie. Wszelka moc doskonała rozciąga się do tego wszystkiego, do czego jej własny i właściwy jej skutek rozciągać się może; jak na przykład sztuka budownicza, jeśli jest doskonała, rozciąga się do wszystkiego, co może mieć naturę domu. Moc boża zaś jest sama przez się przyczyną bytowania, a byt jest jej skutkiem właściwym, jak wynika z tego, co powiedziano. Rozciąga się zatem do tego wszystkiego, co się nie sprzeciwia pojęciu bytu; gdyby bowiem do jednego tylko skutku moc Jego się odnosiła, nie byłaby moc boża sama przez się przyczyną bytu, jako takiego, lecz tego bytu. Pojęciu zaś bytu sprzeciwia się przeciwieństwo bytu, a tym jest niebyt. Bóg więc może uczynić wszystko, co w sobie nie zawiera pojęcia niebytu. Takim zaś jest to, w czym się mieści sprzeczność. Wynika więc stąd, że Bóg może uczynić wszystko, w czym się nie mieści sprzeczność.

Dalej. Każdy czynnik działa o tyle, o ile jest aktualny. Stosownie więc do sposobu aktualności każdego czynnika jest sposób jego rzeczy w działaniu; człowiek bowiem rodzi człowieka, a ogień rodzi ogień. Bóg zaś jest czynem doskonałym, mającym w Sobie doskonałości wszystkich rzeczy, jak to wykazano powyżej. Jego moc czynna jest więc doskonałą i rozciąga się na wszystko, co się nie sprzeciwia pojęciu Jego, jako bytu w czynie. A to jedynie wnosi sprzeczność. Bóg więc może wszystko czynić prócz tego.

Co więcej. Każdej możności biernej odpowiada możność czynna; możność bowiem jest dla czynu, tak jak materia jest dla formy. Nie może zaś byt w możności stać się aktualnym, jak tylko mocą czegoś istniejącego aktualnie. Daremną więc byłaby możność, gdyby nie było czynnej mocy działającego, któraby mogła możność zaktualizować, w naturze tymczasem nie ma nic daremnego. I w ten sposób widzimy, że wszystko, co jest w możności do materii rzeczy podlegających powstawaniu i rozkładowi, może zaktualizować moc czynna, będąca w ciele niebieskim, które jest pierwszym działającym w naturze. Jak zaś ciało niebieskie jest pierwszym czynnikiem odnośnie do ciał niższych, tak Bóg jest pierwszym czynnikiem działającym, odnośnie do wszelkiego bytu stworzonego. Wszystko więc, cokolwiek jest w możności bytu stworzonego, to wszystko może Bóg czynną Swą mocą uczynić. W możności zaś bytu stworzonego jest wszystko, co się nie sprzeciwia bytowi stworzonemu, tak jak w możności natury ludzkiej jest wszystko, co nie niszczy natury ludzkiej. Bóg więc może wszystko uczynić.

Oprócz tego. To, by jakiś skutek nie podlegał mocy jakiegoś czynnika, może się zdarzyć dla trzech powodów. Jednym sposobem przez to, że nie ma z czynnikiem związku lub podobieństwa; każdy bowiem czynnik wywołuje w jakiś sposób skutek podobny do siebie samego. Stąd moc, która jest w nasieniu człowieka, nie może wydać zwierzęcia lub rośliny, może zaś wydać człowieka, który jednak przewyższa zwierzę i roślinę. Drugim sposobem z powodu znamienitości skutku, który przewyższa proporcję mocy czynnej, jak na przykład moc czynna cielesna nie może spowodować substancji odłączonej. Trzecim sposobem z powodu materii zacieśnionej do jednego skutku, na którą czynnik nie może działać; jak na przykład stolarz nie może zrobić piły, gdyż sztuka jego nie może działać na żelazo, z którego robi się piłę. W żaden zaś z powyższych sposobów nie można jakiegoś skutku usunąć spod mocy bożej. Nie może bowiem nie być dla Niego niemożliwym z powodu braku podobieństwa w skutku, skoro wszelki byt, o ile istnieje, jest do Niego podobny, jak to powyżej wykazano. Ani też z powodu znamienitości skutku; skoro wykazano, że Bóg jest ponad wszelkimi bytami co do dobroci i doskonałości. Ani też dla niedoskonałości materii, skoro On Sam jest przyczyną materii, którą może jedynie spowodować stwarzanie. Nie potrzebuje On także materii do działania, skoro powołuje rzeczy do bytu, chociaż nic uprzednio nie istnieje. I tak niedoskonałość materii nie może przeszkodzić Jego działaniu w wywoływaniu skutków. Wynika więc stąd, że moc boża nie jest skierowana do jakiegoś skutku, lecz może wprost wszystko; a to znaczy, że Bóg bezwzględnie jest wszechmocny.

Stąd też Pismo św. podaje to także do wierzenia. Powiedziano bowiem w Ks. Rodz. (Rdz 17, 1) w osobie Boga: Jam Bóg Wszechmogący; postępuj wedle woli mej, a bądź doskonały, i Job. (Hi 42, 2): Wiem, iż wszystko możesz i Łuk. (Łk 1, 37), przez usta anioła: u Boga nie będzie żadne słowo niepodobne.

Przez to zaś usuwa się błąd niektórych filozofów, którzy twierdzili, że Bóg bezpośrednio spowodował jeden tylko skutek, jakoby moc Jego była do wydania go ograniczoną; oraz że Bóg nie może nic czynić, jak tylko to, co idzie za naturalnym biegiem rzeczy, o tych zaś powiedziano Job. (Hi 22, 17): a jakoby nie mógł nic uczynić, i Wszechmogący, ważyli go.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.