Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 26

Że umysł Boży nie jest ograniczony do pewnych określonych skutków

Ponieważ wykazano, że moc Boża nie jest ograniczona do określonych skutków, a to dlatego, że Bóg nie działa z konieczności natury, ale przez rozum i wolę, aby się może komuś nie wydawało, że Jego rozum lub wiedza mogą rozciągać się jedynie na pewne ograniczone skutki i że w ten sposób Bóg działa z konieczności wiedzy, chociaż nie z konieczności natury, pozostaje jeszcze do wykazania, że Jego wiedza lub umysł nie jest w swych skutkach zacieśniony żadnymi ograniczeniami.

Wykazano bowiem powyżej, że Bóg obejmuje wszystkie inne rzeczy, które mogą od Niego pochodzić, rozumiejąc Swoją istotność, w której tego rodzaju byt istnieje z konieczności przez jakieś podobieństwo, tak jak skutki wirtualnie są w przyczynie. Jeśli więc moc Boża nie jest ograniczona do pewnych określonych skutków, jak tego dowiedziono powyżej, trzeba koniecznie wypowiedzieć podobne zdanie także o Jego umyśle.

Dalej. Wykazaliśmy powyżej nieskończoność istotności Bożej. Nieskończonemu zaś, ilekolwiek byśmy dodali rzeczy skończonych, dorównać nie można, gdyż nieskończone przewyższa dowolną ilość rzeczy skończonych, jeśli nawet istnieją rzeczy nieskończone co do liczby. Jasną jest zaś rzeczą, że prócz Boga nie może nic istnieć nieskończonego co do istotności, skoro wszystkie inne rzeczy są zawarte według natury ich istotności pod określonymi rodzajami i gatunkami. Ilekolwiek więc i jakkolwiek wielkie skutki Boga weźmiemy, może zawsze istotność Boża je przewyższyć, tak może być powodem jeszcze większych skutków. Umysł Boży więc, który doskonale poznaje istotność Bożą, jak to wykazano powyżej, przewyższa wszelką skończoność skutków. Nie jest więc z konieczności ograniczony do tych lub owych skutków.

Podobnie. Wykazano powyżej, że umysł Boży poznaje rzeczy nieskończone. Bóg zaś wiedzą Swego umysłu powołał rzeczy do bytu. Moc więc umysłu Bożego w wywoływaniu skutków nie jest ograniczoną do skutków skończonych.

Co więcej. Gdyby umysł Boży działający jako przyczyna był ograniczony do jakichś skutków i działał niejako z konieczności, byłoby to odnośnie do tych rzeczy, które powołuje do bytu. Tak zaś być nie może, skoro wykazano powyżej, że Bóg rozumie także te rzeczy, których nigdy nie ma, nie było i nie będzie. Nie działa więc Bóg z konieczności Swego umysłu lub wiedzy.

Oprócz tego. Wiedzę Bożą przyrównuje się do rzeczy stworzonych przez Boga, jak wiedzę artysty do utworów jego sztuki. Każda sztuka zaś rozciąga się do wszystkiego, co się może mieścić w rodzaju podlegającym owej sztuce; jak na przykład sztuka budownicza do wszystkich domów. Rodzajem zaś podlegającym sztuce Bożej jest byt; skoro jest On przez Swój umysł powszechnym początkiem bytu, jak to wykazano. Umysł więc Boży rozciąga Swą przyczynowość do wszystkich tych rzeczy, którym się nie sprzeciwia pojęcie bytu; wszystkie bowiem tego rodzaju rzeczy, jako takie, z natury swej zawarte są pod bytem. Umysł więc Boży nie jest ograniczony do pewnych określonych skutków.

Stąd powiedziano w Psalmie: „Wielki Pan i wielka moc Jego, a mądrości Jego nie ma liczby” (Ps 147, 5).

Tym samym zaś się wyklucza twierdzenia niektórych filozofów, którzy powiadają, że przez to, iż Bóg Sam Siebie rozumie, wypływa z Niego z konieczności taki stan rzeczy, jakoby nie Jego wola rozporządzała wszystkimi rzeczami poszczególnymi i powszechnymi, jak to wyznaje wiara katolicka.

Należy jednak wiedzieć, że choć umysł Boży nie jest ograniczony do pewnych skutków, to jednak On Sam wyznaczył Sobie określone skutki, które w pewnym porządku wywołuje przez Swą mądrość, jak to powiedziano w Księdze Mądrości: „Wszystko pod liczbą, wagą i miarą urządziłeś, Panie” (Mdr 11, 20).

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.