Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 31

Że nie jest rzeczą konieczną, by stworzenia zawsze istniały

Po tym, co powiedziano powyżej, pozostaje jeszcze do wykazania, że nie ma konieczności, by rzeczy stworzone istniały od wieków.

Jeśli bowiem jest koniecznym, by istniał ogół stworzeń, lub jakiekolwiek poszczególne stworzenie, musi ta konieczność pochodzić albo od niego samego, albo od czegoś drugiego. Ze siebie samego zaś nie może jej posiadać. Wykazano bowiem powyżej, że każdy byt musi pochodzić od pierwszego bytu. Co zaś nie ma bytu samo od siebie, nie może od siebie samego mieć konieczności bytowania; gdyż to, co musi być koniecznie, nie może nie być; i tak to, co samo z siebie ma byt konieczny, ze siebie samego ma to, iż nie może być niebytem, i dlatego wynika stąd, że nie jest niebytem, i, co za tym idzie, że jest bytem. Jeżeli jednak ta konieczność w stworzeniu pochodzi od kogoś drugiego, musi ona być od jakiejś przyczyny, która jest zewnętrzna; cokolwiek byśmy bowiem wzięli wewnętrznego w stworzeniu, wszystko ma byt od czegoś drugiego. Przyczyna zaś zewnętrzna jest albo przyczyną sprawczą albo celem. Z przyczyny sprawczej zaś wynika, że skutek jest konieczny wtedy, gdy czynnik działa z konieczności; przez działanie bowiem czynnika zależy skutek od przyczyny sprawczej. Jeśli więc nie jest koniecznym, by czynnik działał dla wywołania skutku, to nie jest też absolutnie koniecznym, by istniał skutek. Bóg zaś powołując stworzenia do bytu, nie działa z jakiejś konieczności, jak to wykazano powyżej. Nie jest więc rzeczą absolutnie konieczną, by stworzenie istniało, ze względu na konieczność zależną od przyczyny sprawczej. Podobnie i ze względu na konieczność zależną od przyczyny celowej. Te rzeczy bowiem, które są dla celu, otrzymują konieczność od celu tylko o tyle, o ile cel albo bez nich nie może istnieć, jak na przykład utrzymanie życia bez pożywienia, albo nie może równie dobrze istnieć, jak na przykład podróż bez konia. Celem zaś woli Bożej, przez którą rzeczy zostały powołane do bytu, nie może być nic innego, jak Jego dobroć, jak to wykazano w pierwszej Księdze. Ta zaś nie zależy od stworzeń, ani co do bytu, skoro sama przez się ma byt konieczny, ani co do tego, by dobrze istnieć, skoro sama przez się jest bezwzględnie doskonałą, co wszystko wykazano powyżej. Nie jest więc byt stworzeń absolutnie konieczny. Nie jest więc także rzeczą konieczną przyjąć, że stworzenia istniały zawsze.

Dalej. To, co zależy od woli, nie jest absolutnie koniecznym, chyba może, gdy jest rzeczą konieczną, by wola tego chciała. Bóg zaś powołał stworzenia do bytu nie z konieczności natury, lecz z woli, jak to wykazano; ani też nie chce z konieczności, by stworzenia istniały, jak to wykazano w Pierwszej Księdze. Nie jest więc rzeczą absolutnie konieczną, by stworzenie istniało. Nie jest więc też rzeczą konieczną, by one istniały zawsze.

Co więcej. Wykazano powyżej, że Bóg nie działa jakimś działaniem, które by było poza Nim, jakoby wychodzącym od Niego, a kończącym się na stworzeniu, jak na przykład ogrzewanie wychodzi od ognia i kończy się na drzewie, lecz Jego chcenie jest Jego działaniem, i rzeczy istnieją tym sposobem, jakim Bóg chce, by istniały. Lecz nie jest koniecznym, by Bóg chciał, aby stworzenie istniało zawsze; jak także nie jest koniecznym, by Bóg chciał, by stworzenie w ogóle istniało, jak to wykazano w Pierwszej Księdze. Nie jest więc koniecznym, by stworzenie istniało zawsze.

Podobnie. Od czynnika działającego dowolnie nie pochodzi nic sposobem koniecznym, chyba z racji czegoś należnego. Jeśli się zaś rozważa absolutnie powszechne powołanie stworzenia do bytu, to Bóg nie powołał go z racji jakiejś należności, jak to wykazano powyżej. Bóg więc nie powołał stworzenia do bytu z konieczności. Nie jest też rzeczą konieczną, by, jeśli Bóg jest wieczny, od wieków stworzenie do bytu powoływał.

Oprócz tego. Wykazano powyżej, że konieczność absolutna w rzeczach stworzonych nie odnosi się do pierwszego początku, który sam z siebie istnieje koniecznie, mianowicie do Boga, lecz do stosunku do innych przyczyn, które nie są same przez się konieczne. Konieczność zaś stosunku do tego, co nie istnieje samo przez się koniecznie, nie pociąga za sobą konieczności, by coś było zawsze; jeśli bowiem coś biegnie, to wynika stąd, że się porusza, nie jest jednak koniecznym, by się zawsze poruszało, gdyż samo bieganie nie jest samo przez się konieczne. Nie ma więc żadnej konieczności, by stworzenia zawsze istniały.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.