Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 32

Argumenty tych, którzy chcą dowieść wieczności świata ze strony Boga

Lecz ponieważ wielu utrzymywało, że świat istniał zawsze i z konieczności, oraz ponieważ usiłowali tego dowieść, należy jeszcze podać ich argumenty, aby okazać, że one nie w konieczny sposób dowodzą wieczności świata. Po pierwsze podamy argumenty wzięte ze strony Boga, po drugie, wzięte ze strony stworzenia, po trzecie, wzięte ze sposobu tworzenia rzeczy, którym to sposobem się mówi, że na nowo być zaczynają.

Ze strony Boga podaje się następujące argumenty, by wykazać wieczność świata.

Każdy czynnik, który nie działa zawsze, porusza się albo sam przez się, albo przypadłościowo. Sam przez się mianowicie, jak na przykład ogień, który choć nie zawsze się palił, zaczyna się palić, albo dlatego, że został na nowo zapalony, albo dlatego, że został na nowo przeniesiony, aby był bliżej paliwa. Przypadłościowo zaś, jak na przykład poruszający zwierzę zaczyna na nowo poruszać zwierzęciem, jakimś nowym odnośnie do niego ruchem; czy to z wewnątrz, jak na przykład, gdy zwierzę obudziwszy się po ukończeniu trawienia, zaczyna się poruszać, czy to z zewnątrz, gdy na nowo przychodzą czynności, skłaniające do rozpoczęcia na nowo jakiejś czynności. Bóg zaś się nie porusza, ani Sam przez się, ani przypadłościowo, jak tego dowiedziono w Pierwszej Księdze. Bóg więc działa zawsze w ten sam sposób. Rzeczy stworzone są zaś ustanowione w bycie przez Jego działanie. Stworzenia więc istniały zawsze.

Dalej. Skutek pochodzi od przyczyny działającej przez jej działanie. Lecz działanie Boga jest wieczne; inaczej stawałby się z czynnika będącego w możności, czynnikiem aktualnym; i trzeba by, by do aktualności sprowadził Go jakiś czynnik wcześniejszy, a to jest niemożliwe. Rzeczy zatem, które Bóg stworzył, istniały od wieków.

Co więcej. Gdy się przyjmie wystarczającą przyczynę, musi się przyjąć skutek. Jeśliby bowiem przyjąwszy przyczynę, nie musiało się przyjąć skutku, to byłoby możliwe, by, gdy się przyjmie przyczynę, skutek był i nie był, związek więc skutku z przyczyną byłby tylko możliwy; to zaś, co jest możliwe, potrzebuje czegoś, przez co zostałoby sprowadzone do czynu; trzeba by więc przyjąć jakąś przyczynę, która by sprawiła, by skutek został zaktualizowany; i w ten sposób pierwsza przyczyna nie byłaby wystarczającą. Lecz Bóg jest przyczyną wystarczającą powołania stworzeń do bytu; inaczej nie byłby przyczyną, lecz raczej byłby w możności do przyczyny; gdyż przez dodanie czegoś stałby się przyczyną, a jest jasnem, że to jest niemożliwe. Wydaje się więc, iż jest koniecznym, że skoro Bóg jest od wieków, by stworzenie także było od wieków.

Podobnie. Czynnik działający z wolnej woli nie opóźnia swego zamiaru wykonania czegoś, chyba tylko ze względu na coś oczekiwanego w przyszłości, co jeszcze nie nastąpiło; a to czasami jest w samym czynniku działającym, jak na przykład, gdy się czeka na doskonałość umiejętności wykonania czegoś, albo usunięcie jakiejś przeszkody w umiejętności; czasami zaś jest poza czynnikiem działającym, jak na przykład, gdy się oczekuje obecności jakiejś osoby, wobec której ma się czynności dokonać, albo wreszcie, gdy się oczekuje czasu odpowiedniego, który jeszcze nie nadszedł. Jeśli bowiem wola jest zupełną, natychmiast władza zaczyna działać, o ile w niej nie ma defektu; jak na przykład na rozkaz woli natychmiast następuje ruch członka, jeśli tylko nie ma defektu we władzy poruszającej, która ruch wykonuje. I stąd jest jasnem, że gdy ktoś chce coś uczynić, a nie czyni tego zaraz, musi się to dziać albo dla defektu we władzy, którego usunięcia się oczekuje, albo dlatego, że wola uczynienia tego nie jest zupełna. Mówię zaś, że zupełność woli jest wtedy, gdy chce to a to absolutnie uczynić, wszystkimi sposobami; niezupełną jest zaś wola wtedy, gdy ktoś nie chce uczynić tego absolutnie, lecz pod pewnym warunkiem, którego jeszcze nie ma; albo o ile się usunie przeszkodę, która istnieje. Jest zaś rzeczą jasną, że cokolwiek Bóg chce, by istniało teraz, tego istnienia chciał od wieków, nie może bowiem mieć nowego poruszenia woli. Ani też nie mógł u Niego zachodzić jakiś defekt, albo przeszkoda w mocy, ani też nie mógł oczekiwać niczego innego przy powszechnym powołaniu do bytu stworzeń, skoro nie ma niczego niestworzonego, prócz Niego samego, jak to powyżej wykazano. Wydaje się więc rzeczą konieczną, by stworzenie do bytu powołał od wieków.

Oprócz tego. Czynnik umysłowy nie przedkłada jednej rzeczy nad drugą, jak tylko z powodu wyższości jednej nad drugą. Lecz gdzie nie ma żadnej różnicy, tam nie może być wyższości. Gdzie więc nie ma żadnej różnicy, tam nie ma przedkładania jednej rzeczy nad drugą. I z tego powodu nie będzie żadnej czynności w czynniku, który jednakowo się odnosi do dwóch rzeczy, jak tego też nie ma w materii. Między niebytem a niebytem nie może zaś być różnicy, jednego niebytu nie można więc nad drugi przedkładać. Lecz poza całą powszechnością stworzeń nie ma nic, jak tylko wieczność Boga. W nicości zaś nie można wyznaczać jakichś różnic w chwilach, by na przykład w jednej chwili należało raczej coś uczynić, niż w drugiej. Podobnie nie można tego uczynić w wieczności, która jest cała jednakową i pojedynczą, jak to wykazano w Pierwszej Księdze. Wynika więc stąd, że wola boża jednako się odnosi do powoływania stworzeń do bytu przez całą wieczność. Albo więc wolą Jego jest, by nigdy stworzenie nie było ustanowione w Jego wieczności, albo, by tak było zawsze. Jest zaś rzeczą jasną, że nie jest Jego wolą, by nigdy stworzenie nie było ustanowione w Jego wiecznym bycie, skoro jest oczywistym, że stworzenia zostały powołane do bytu przez Jego wolę. Wydaje się więc, że wynika stąd koniecznie, iż stworzenie istniało zawsze.

Dalej. Te rzeczy, które są skierowane do celu, mają konieczność od celu; zwłaszcza w tych rzeczach, które są dowolne. Trzeba więc, by jak długo cel jest ten sam, te rzeczy które są dla celu, były takie same i tak samo były wytwarzane. Chyba żeby zaistniał nowy stosunek między nimi a celem. Celem zaś stworzeń pochodzących od woli bożej jest dobroć Boga, która jedynie może być celem woli bożej. Skoro więc dobroć boża przez całą wieczność jest taka sama w sobie i w stosunku do woli bożej, wydaje się, że w ten sam sposób wola boża powołuje stworzenia do bytu przez całą wieczność; nie można bowiem powiedzieć, by im przybył jakiś nowy stosunek do celu, jeśli się przyjmie, że ich w ogóle nie było przed jakimś określonym czasem, od którego, jak się twierdzi, zaczęły istnieć.

Dalej. Skoro dobroć boża jest najdoskonalsza, nie w ten sposób się mówi, że wszystko od Boga miało początek dla Jego dobroci, jakoby Mu coś od stworzeń miało przybyć, lecz dlatego, że jest własnością dobroci, by siebie samej udzielała o ile to możliwe, i w ten sposób okazuje się dobroć. Skoro zaś wszystkie rzeczy o ile mają byt, uczestniczą w dobroci Boga, im bardziej są trwałe, tym więcej uczestniczą w dobroci Boga, stąd też wiekuisty byt gatunku nazywa się boskim bytem. Dobroć Boga jest zaś nieskończona. Jest więc Jego własnością, by się udzielał w nieskończoność, a nie tylko w jakimś ograniczonym czasie. Wydaje się więc, że należy to do dobroci bożej, by niektóre stworzenia istniały od wieczności.

Takie zatem są argumenty wzięte ze strony Boga, które jak się wydaje, wykazują, że stworzenia zawsze istniały.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.