Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 33

Argumenty tych, którzy chcą dowieść wieczności świata ze strony stworzeń

Są też i inne argumenty, wzięte ze strony stworzeń, które jak się wydaje, to samo wykazują.

Rzeczy bowiem, które nie mają możności do niebytu, nie mogą nie istnieć. Istnieją zaś stworzenia, w których nie ma możności do niebytu. Możność do niebytu może bowiem istnieć tylko w tych rzeczach, które mają materię podlegającą przeciwieństwu; gdyż możność do bytu i do niebytu jest możnością do jakiegoś braku i do formy, których podmiotem jest materia; brak zaś łączy się zawsze z formą przeciwną, skoro jest rzeczą niemożliwą, by istniała materia bez wszelkiej formy. Lecz istnieją pewne stworzenia, w których materia nie podlega przeciwieństwu; albo dlatego, że w ogóle nie mają materii, jak na przykład substancje umysłowe, jak się to poniżej wykaże, albo nie mają przeciwieństwa, jak ciała anielskie, jak to wykazuje ich ruch, który nie ma ruchu przeciwnego. Niektóre więc stworzenia nie mogą nie istnieć. Jest zatem rzeczą konieczną, by istniały zawsze.

Podobnie. Każda rzecz tak długo trwa w bycie, jak wielką jest jej moc bytowania; z wyjątkiem przypadku, jak na przykład w tych rzeczach, które zostają gwałtem zniszczone. Lecz istnieją pewne stworzenia, które posiadają moc istnienia nie na jakiś ograniczony czas, lecz na zawsze, jak na przykład ciała niebieskie i substancje umysłowe, są bowiem niezniszczalne, skoro nie mają przeciwieństwa. Wynika więc stąd, że jest ich właściwością istnieć zawsze. Co zaś być zaczyna, nie istnieje zawsze. Nie jest im więc właściwym, by istnieć zaczynały.

Dalej. Ilekroć jakaś rzecz zaczyna być na nowo poruszoną, musi poruszający, albo poruszany, albo obaj, być w innym stanie teraz, gdy jest ruch, niż przedtem, gdy nie było ruchu; istnieje bowiem pewne odnoszenie się lub stosunek poruszającego do rzeczy poruszanej, o ile się aktualnie porusza; nowy zaś stosunek nie rozpoczyna się bez zmiany obydwu, albo przynajmniej jednego z dwóch przedmiotów krańcowych. Co zaś jest w innym stanie teraz i poprzednio, to się porusza. Musi więc ruch, który się na nowo zaczyna, być wyprzedzony innym ruchem, w rzeczy ruchomej lub w poruszającym. Trzeba więc, by każdy ruch był albo wieczny, albo by go poprzedzał inny ruch. Ruch więc istniał zawsze. A zatem i rzeczy ruchome. I w ten sposób stworzenia istniały zawsze. Bóg bowiem jest zupełnie nieruchomy, jak to wykazano w Pierwszej Księdze.

Oprócz tego. Każdy czynnik, który rodzi coś podobnego sobie, zamierza zachować w gatunku wieczny byt, którego nie można wiecznie zachować w osobniku. Jest zaś niemożliwym, by pragnienie natury było daremne. Muszą więc gatunki rzeczy podlegających rodzeniu istnieć wiecznie.

Dalej. Jeśli czas jest wieczny, musi ruch być wiecznym, skoro jest liczbą ruchu. A stąd i rzeczy ruchome muszą być wieczne, skoro ruch aktualizuje rzecz ruchomą. Lecz czas musi być wieczny. Nie można bowiem pojąć, by istniał czas, tak, aby nie istniało teraz, jak też nie można pojąć prostej bez punktu. Teraz zaś zawsze jest końcem przeszłego i początkiem przyszłego, to bowiem jest definicją teraz. I w ten sposób każde dane teraz ma przed sobą czas wcześniejszy i późniejszy. I tak żadne nie może być pierwszym ani ostatnim. Wynika więc stąd, że rzeczy ruchome, które są substancjami stworzonymi, istnieją od wieków.

Podobnie. Albo trzeba twierdzić, albo przeczyć. Jeśli więc z zaprzeczenia jakiejś rzeczy wynika jej istnienie, musi ta rzecz być zawsze. Takim zaś jest czas. Jeśli bowiem czas nie był zawsze, należy przyjąć jego niebyt przed jego bytem; i podobnie, jeśli nie będzie istniał zawsze, musi jego niebyt nastąpić po jego bycie. Przedtem zaś i potem co do trwania nie może istnieć, jeśli nie istnieje czas; gdyż liczba wcześniejszego i późniejszego jest czasem. I w ten sposób musiałby czas istnieć, zanim by zaczął istnieć, i musiałby istnieć, gdy przestanie istnieć. Musi więc czas być wiecznym. Czas zaś jest przypadłością, która nie może istnieć bez podmiotu. Podmiotem jego nie jest zaś Bóg, który jest ponad czasem, skoro jest zupełnie nieruchomy, jak to powiedziano w Pierwszej Księdze. Wynika więc stąd, że jakaś substancja stworzona jest wieczna.

Co więcej. Wiele jest zdań takich, że gdy im ktoś zaprzecza, to musi je stwierdzić; jak na przykład, gdy ktoś przeczy, że istnieje prawda, to twierdzi, że ona istnieje, twierdzi bowiem, że przeczenie, które wypowiada, jest prawdziwe. I podobnie ma się rzecz z tym, który przeczy zasadzie, że rzeczy sprzeczne nie istnieją równocześnie; przecząc temu bowiem mówi, iż przeczenie, które wypowiada, jest prawdziwe, a przeciwne twierdzenie jest fałszywe, i że w ten sposób oba nie są o tej samej rzeczy prawdziwe. Jeśli więc ta rzecz, z usunięcia której wynika jej istnienie, musi być zawsze, jak tego dowiedziono, wynika stąd, że powyższe zdania i wszystkie, jakie z nich wynikają, są wieczne. Te zdania zaś nie są Bogiem. Musi więc coś innego prócz Boga być wiecznym.

Te więc i tego rodzaju argumenty można wziąć ze strony stworzeń, by udowadniać, że stworzenia istniały zawsze.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.